Onderzoekers werken samen aan behandeling van alvleesklierkanker

Portret van oudere vrouw

De landelijke samenwerking tegen alvleesklierkanker in Nederland is uniek. In geen enkel land wordt samengewerkt zoals in de Dutch Pancreatic Cancer Group. Veel van de landelijke, vernieuwende studies van deze groep zijn mogelijk dankzij KWF-donateurs.

Samenwerking is juist bij alvleesklierkanker hard nodig, want de vooruitzichten zijn helaas vaak slecht. Vijf jaar na de diagnose is nog maar 6% van de patiënten in leven. Dat komt door een aantal grote uitdagingen. Een alvleeskliertumor komt vaak pas laat aan het licht als er al uitzaaiingen zijn. Dan is een genezende operatie niet meer mogelijk.

Maar ook als opereren wel een optie is, ligt de alvleesklier alsnog op een moeilijk te bereiken plek, tussen allerlei andere belangrijke structuren en organen in. Die ligging maakt ook het bestralen van een alvleeskliertumor uitdagend. Tot enkele jaren geleden kwam ook chemotherapie lastig door de taaie structuur van de tumor heen. En immunotherapie bij alvleesklierkanker staat nog in de kinderschoenen.

Bevlogen groep

Chirurg Marc Besselink (Amsterdam UMC) kent al deze uitdagingen als geen ander: “Elke kleine stap vooruit, is een grote voor de patiënt. En gelukkig kunnen we daar in Nederland een voortrekkersrol in spelen. Binnen de Dutch Pancreatic Cancer Group (DPCG), werken we met alle betrokken specialisten en ziekenhuizen samen aan een betere behandeling van alvleesklierkanker. Ook de patiëntenvereniging is nauw betrokken.”

De DPCG werkt daarbij mee aan verschillende onderzoeken, die in veel gevallen doorgang kunnen vinden dankzij KWF-donateurs en deelnemers van evenementen als Alpe d’HuZes. 

Zo maakt Alpe d’HuZes het onderzoek met de operatierobot mogelijk, vertelt Besselink. “Een operatie is een enorme ingreep. Patiënten hebben vaak ontzettend lang nodig om daarvan te herstellen. We denken dat het herstel sneller kan wanneer we met een operatierobot opereren. Deze robot staat inmiddels in de meeste Nederlandse ziekenhuizen waar alvleesklierkanker geopereerd wordt. Dat opent dan weer nieuwe mogelijkheden, want dan zijn patiënten ook weer op tijd fit voor een aanvullende behandeling, bijvoorbeeld met nieuwere chemotherapie. Want een operatie voor alvleesklierkanker gaat altijd samen met chemotherapie. Vaak al voor de operatie gegeven.”

De rol van bestralen en chemotherapie

In een ander KWF-project onderzoekt de DPCG juist of chemotherapie voorafgaand aan de operatie ervoor zorgt dat meer patiënten daarna geopereerd kunnen worden. Dat lijkt inderdaad het geval te zijn, weet Besselink: “Men was in Nederland lang terughoudend met operaties voor zeer uitgebreide alvleesklierkanker zonder uitzaaiingen maar met veel bloedvat-contact, om patiënten te beschermen tegen complicaties. Maar in het buitenland zijn in enkele ziekenhuizen goede resultaten geboekt door de operatie op te volgen met een nieuwe vorm van chemotherapie. Wij hebben in het landelijke DPCG onderzoek nu laten zien dat we deze strategie veilig en landelijk kunnen uitrollen waardoor we in drie keer meer gevallen kunnen opereren. Dat is een belangrijke stap voorwaarts!”

KWF financiert ook onderzoek naar de vergelijking tussen opereren en een nieuwe vorm van precisiebestraling. “Als chirurg werk ik natuurlijk vooral aan het verbeteren van operaties, maar het is belangrijk dat we die ook kritisch blijven vergelijken met andere behandelingen, zoals bestraling. Want daar is met de opkomst van precisiebestraling natuurlijk ook veel gebeurd de afgelopen jaren.”

Nieuwe behandelingen van alvleesklierkanker

Immunotherapie laat bij bepaalde vormen van kanker spectaculaire resultaten zien, maar bij alvleesklierkanker moet de behandeling zich nog bewijzen. En daar werken onderzoekers hard aan. Zoals Nigel Kooreman, die aan het Erasmus MC de werking van ‘dendritische celtherapie’ onderzoekt. Dat is een vorm van immunotherapie die het afweersysteem van de patiënt traint om kankercellen te herkennen én aan te vallen. In een grote patiëntenstudie hoopt hij aan te tonen dat deze vorm van immunotherapie na een operatie voor alvleesklierkanker beter is dan de standaard behandeling: “We zijn er nog niet, maar de resultaten van de onderzoeken van vandaag bieden hoop voor de behandeling van morgen. We zijn op de goede weg!"

Hanneke Wilmink (Amsterdam UMC) onderzoekt hoe verschillende behandelingen goed met elkaar te combineren zijn: chemotherapie en bestraling zorgen dat kankercellen kapot gaan en bepaalde eiwitten (tumorantigenen) vrijkomen. Door daar immunotherapie aan toe te voegen wil zij afweercellen stimuleren om deze eiwitten te herkennen en vervolgens op de tumor af te gaan. De eerste resultaten van deze studie zijn veelbelovend en dat stemt Wilmink positief: “Alvleesklierkanker heeft lang gegolden als een ziekte waar niets aan te doen is. Onderzoek laat zien dat dat verandert.”