KWF-onderzoek naar kunstmatige intelligentie

Onderzoeker in lab

Dankzij nieuwe moleculaire en beeldvormende technieken leren we steeds meer over het ontstaan van kanker en hoe kankercellen onderling van elkaar verschillen. Die kennis helpt bij het eerder ontdekken en beter behandelen van kanker. Maar de toename van technische mogelijkheden zorgt ook voor nieuwe uitdagingen: onderzoek naar fouten in het tumor-DNA leveren vaak enorme hoeveelheden data op. En voor het goed kunnen inschatten van een kleine afwijking op een CT-scan, zou je eigenlijk de vergelijking willen kunnen maken met zoveel mogelijk eerdere, vergelijkbare CT-scans.

Het zijn uitdagingen waarbij we de hulp van computers nodig hebben. Niet alleen voor het vastleggen van grote hoeveelheden gegevens, maar ook om deze te analyseren en patronen te herkennen. Daar kan kunstmatige intelligentie (KI) bij helpen. KWF financiert steeds meer onderzoeken naar inzet van KI bij de diagnose en behandeling van kanker. De KWF-onderzoeken op deze pagina maken tastbaar wat KI is en wat de patiënt er nu en in de toekomst aan heeft.

Vroege opsporing van kanker

Kunstmatige intelligentie kan helpen bij het maken van de juiste inschatting bij kleine verdachte afwijkingen waarvan we niet zeker weten of het kanker is. Denk bijvoorbeeld aan het bevolkingsonderzoek naar borstkanker, waar vrouwen een röntgenfoto (mammogram) van hun borst laten maken: in sommige gevallen is kraakhelder dat een afwijking een tumor is, maar soms is een afwijking nog zó klein dat je eigenlijk niet weet of doorverwijzing naar het ziekenhuis wel mogelijk is.

KWF financiert een aantal onderzoeken naar inzet van KI bij vroege opsporing van kanker:

  • Prof. Mireille Broeders leert KI om verdachte afwijkingen op mammogrammen goed in te schatten. Door grote hoeveelheden mammogrammen te combineren met patiëntgegevens ('was het ook echt kanker en hoe agressief was de tumor?') wil ze software ontwikkelen die helpt bepalen of een verdachte afwijking echt actie behoeft. Dit kan van enorme waarde zijn binnen het bevolkingsonderzoek naar borstkanker, waarin niet altijd direct duidelijk is of een gevonden afwijking kwaad kan of niet.
  • Vergelijkbaar - maar dan bij darmkanker - is het onderzoek van prof. Ad Masclee. Binnen het bevolkingsonderzoek naar darmkanker worden niet alleen darmtumoren gevonden, maar ook poliepen die uit kúnnen groeien tot darmkanker. Welke poliepen vormen een hoog risico en welke kun je eigenlijk net zo goed laten zitten? De onderzoeksgroep van Masclee ontwikkelt een zelflerend computersysteem dat ondersteuning biedt bij deze belissing.
  • Mensen met een zogenaamde 'Barett-slokdarm' hebben een hogere kans op het ontwikkelen van slokdarmkanker. Slimme software, ontwikkeld in KWF-onderzoek, helpt bij het herkennen van beginnende slokdarmkanker. Deze toepassing is ontwikkeld door onderzoekers van het AmsterdamUMC, het Catharina Ziekenhuis en de TU Eindhoven. Zie ook het persbericht van het Catharina Ziekenhuis.
  • Kunstmatige intelligentie kan helpen bij het inschatten van het risico dat verdachte longvlekjes ook daadwerkelijk uitgroeien tot longkanker, zo schrijven onderzoekers van het Radboudumc. KWF heeft in 2021 het vervolgonderzoek van deze groep gefinancierd, om betere opsporing van longkanker mogelijk te maken.

Betere behandeling van kanker

Naast het inschatten van afwijkingen kan KI ook helpen bij het verbeteren van de behandeling. Denk bijvoorbeeld aan het optimaliseren van behandelplannen: wanneer een patiënt meermaals moet worden bestraald, maken radiotherapeuten van tevoren een plan waarin staat hoe vaak en op welke plek ze de bestraling moeten richten. Zo'n plan is echter mensenwerk en kleine afwijkingen gedurende de behandeling kunnen roet in het eten gooien, waardoor je niet optimaal de kankercellen bestraalt.

Dr. Tanja Alderliesten & prof. Peter Bosman werken aan een vorm van kunstmatige intelligentie die helpt om deze behandelplannen te optimaliseren. Daarbij richten ze zich op de groep vrouwen die inwendige bestraling krijgt voor baarmoederhalskanker. Met hun onderzoek willen ze eraan bijdragen dat de kankercellen zoveel mogelijk straling krijgen en het omringende gezonde weefsel juist zoveel mogelijk wordt ontzien.

Het aantal toepassingen van kunstmatige intelligentie in de oncologie groeit, mede dankzij donateurs van KWF. Samen zorgen we ervoor dat kunstmatige intelligentie kan ondersteunen bij vroeger ontdekken en op maat behandelen van patiënten.