'We willen kankercellen doelgericht opruimen'
Nieuwe technologie van Hollandse bodem opent deur naar gerichtere kankerbehandeling
Een behandeling die kankercellen treft en gezonde cellen met rust laat. Dat is de uitdaging van elke onderzoeker die werkt aan de behandeling van kanker. Het is een uitdaging die ook prof. Madelon Maurice met volle overtuiging aangaat. Met hoopvol resultaat.
De moleculair bioloog werkt met haar onderzoeksgroep (UMC Utrecht & Oncode Institute) aan een technologie met een opvallende naam: SureTACs. Een methode die ervoor moet zorgen dat schadelijke eiwitten op het oppervlak van kankercellen niet alleen worden geremd, maar volledig worden afgebroken. Dat zou kunnen leiden tot behandelingen die langer werken en minder bijwerkingen geven.
“Veel bestaande medicijnen proberen een kankereiwit te blokkeren,” zegt Maurice. “Maar wij proberen het eiwit helemaal van de cel te verwijderen.”
De eigen afvalmachine van de cel gebruiken
Eiwitten zijn essentieel voor het functioneren van cellen. Ook van kankercellen. Veel therapieën richten zich daarom op het remmen van specifieke eiwitten op kankercellen. Bijvoorbeeld eiwitten die tumorgroei aanjagen. Dit geeft helaas vaak te ernstige bijwerkingen omdat de eiwitten door het hele lichaam worden geremd, ook in gezonde organen. Bovendien zijn sommige eiwitten moeilijk te remmen, terwijl andere behandelingen op termijn hun effect verliezen.
SureTACs moeten dat probleem helpen oplossen. “De technologie maakt gebruik van de eigen ‘afvalverwerking’ van de cel”, legt Maurice uit. “Aan de buitenkant van kankercellen zitten eiwitten die voor de kankercel heel belangrijk zijn. Zonder deze eiwitten kan de cel niet overleven”, vervolgt ze. “Onze SureTACs zijn speciaal ontworpen moleculen die je kunt vergelijken met plaatsers van een vlaggetje. Een vlaggetje dat wordt herkend door de afvalverwerking. De vlaggetjes komen precies terecht op de eiwitten die de kankercel nodig heeft. Daar slaat vervolgens het afvalsysteem van de cel op aan. En wat je dan ziet, is dat deze eiwitten van het celoppervlak verdwijnen.”
De eerste resultaten in het laboratorium zijn veelbelovend. De onderzoekers zagen dat SureTACs kankereiwitten in tumormateriaal van patiënten gericht kunnen laten afbreken, óók eiwitten die eerder niet of moeilijk te behandelen waren.
De SureTACs in actie onder de microscoop
Links onbehandelde darmkankercellen, waarbij een specifiek kankereiwit op de buitenkant van de kankercellen wit zijn aangekleurd. Rechts zien we darmkankercellen 4 uur na behandeling met SureTACs: de witte kleur is bijna niet meer zichtbaar, wat betekent dat het eiwit grotendeels van het celoppervlak is verwijderd.
[Beeld: Madelon Maurice Lab]
Van laboratorium naar mogelijke behandeling
De vinding is het resultaat van nieuwsgierigheid, van fundamenteel onderzoek. “Ons onderzoek begon eigenlijk met een ontdekking waarmee we in kaart konden brengen hoe die afvalverwerking in de cel precies werkt”, weet Maurice. “Toen we daar meer over leerden, kwam ook de vraag of we dit proces naar onze hand konden zetten. En eiwitten aan de buitenkant van kankercellen konden laten verdwijnen. Zo werk je eigenlijk langzaam toe van idee richting een methode waarmee je een ziekte kunt bestrijden.”
Dat is heel motiverend voor haar, als onderzoeker en als mens: “Kanker is natuurlijk een verschrikkelijke ziekte. Ik heb het helaas in mijn naaste omgeving ook meegemaakt. Als je daar dan iets tegen kunt ontwikkelen, dan geeft dat natuurlijk ontzettend veel voldoening.”
Belangrijke rol voor Oncode Institute
De ambities zijn groot, maar Maurice benadrukt ook dat de behandeling nog niet klaar is. “We zitten nu nog in de onderzoeksfase vóór de patiënt. Maar we hopen wel binnen een aantal jaar de stap te kunnen maken.”
Daarbij krijgt ze hulp van Oncode Institute, dat wetenschappers ondersteunt om hun onderzoek sneller bij de patiënt te brengen. Met hulp van de experts van Oncode Institute werd in 2021 het biotechbedrijf Laigo Bio opgericht . Deze spin-off is gevestigd vlakbij het UMC Utrecht. Daar werken onder andere voormalig onderzoekers uit de groep van Maurice verder aan de SureTAC-technologie. En aan het werven van nieuwe investeringen, waarmee de benodigde grotere patiëntenstudies kunnen worden opgezet.
KWF investeert in de toekomst van kankeronderzoek
Voor KWF is het onderzoek van Maurice één van de vele mooie voorbeelden dat investeren in fundamenteel onderzoek – en Oncode Institute – loont. Want: het fundamentele onderzoek van vandaag staat aan de basis van de behandelingen van morgen.
“Inzichten uit het lab vertalen naar nieuwe en betere behandelingen voor de patiënt, dat is inderdaad waar we het voor doen”, besluit Maurice.
