Validatie van de PreCursor-M AnoGYN test om overbehandeling van patiënten met voorstadia van anuskanker en schaamlipkanker te verminderen

Health~Holland
lopend

Onderzoekssamenvatting

Anuskanker en schaamlipkanker, oftewel vulvakanker, zijn zeldzame kankertypen, maar het aantal diagnoses neemt ieder jaar toe, ook in Nederland. Jaarlijks gaat het om ongeveer 300 diagnoses anuskanker en 450 diagnoses vulvakanker. Beide kankertypen worden voorafgegaan door kankervoorstadia. Het merendeel van deze voorstadia, meer dan 90%, wordt veroorzaakt door het humaan papillomavirus (HPV).

HPV-vaccinatie biedt daarom een langetermijnoplossing voor de preventie van kanker door HPV. De vaccinatiegraad in Nederland is echter laag, minder dan 60%. Bovendien dekt het vaccin niet alle HPV-typen en zijn er de komende decennia nog veel ongevaccineerde mensen met een risico op kanker door HPV.

De belangrijkste risicogroep voor anuskanker is hiv-positieve, oftewel hiv+, mannen die seks hebben met mannen (MSM). Hun risico is 85 keer verhoogd. Deze risicogroep wordt daarom regelmatig gescreend om anuskanker en kankervoorstadia tijdig te ontdekken. Bij maar liefst 1 derde van de hiv+ MSM worden anuskankervoorstadia gevonden. Het gaat om ongeveer 4.000 gevallen per jaar. Voor schaamlipkankervoorstadia gaat het om 1.000 vrouwen per jaar.

Momenteel worden de meeste patiënten behandeld. De huidige behandelmethoden, zoals elektrocauterisatie bij anuskankervoorstadia en chirurgie of imiquimodcrème bij schaamlipkankervoorstadia, zijn zeer belastend en leiden vaak tot ernstige verminking en psychoseksuele klachten. Ook keert de ziekte na behandeling vaak terug.

Aangezien deze voorstadia een relatief laag risico op kanker hebben, minder dan 10%, betekent dit dat veel patiënten onnodige behandelingen ondergaan. Dit onderstreept de urgentie om afwijkingen met een lage en hoge kans op kanker van elkaar te onderscheiden. Zo kunnen patiënten gerichter behandeld worden en kunnen onnodige behandelingen op een veilige manier worden voorkomen.

In voorafgaande KWF-projecten hebben we zogenoemde ziektemerkers ontwikkeld die het risico op anuskanker en schaamlipkanker kunnen voorspellen. Deze ziektemerkers zijn nu samengebracht in een eenvoudige test: de Precursor-M AnoGYN-test.

Onderzoeksrichting / voorgestelde oplossing

Het doel van dit project is om de Precursor-M AnoGYN-test te valideren in prospectieve studies. Daarbij nemen we ook de mening van toekomstige gebruikers mee.

Onderzoeksopzet

  • WP1: we doen onderzoek bij de toekomstige gebruikers van de test om te bepalen waaraan de test moet voldoen om in de klinische praktijk toegepast te worden.
  • WP2: we passen de test toe in 2 lopende prospectieve studies bij 200 hiv+ MSM met anuskankervoorstadia en 300 vrouwen met schaamlipkankervoorstadia. Deze studies lopen in respectievelijk 5 en 15 Nederlandse centra. Dit laat zien dat het klinische probleem breed wordt erkend en dat er veel draagvlak is voor toekomstige implementatie van de test.
  • WP3: we voeren opvolgende prospectieve studies uit in onafhankelijke nationale en internationale populaties.

Verwachte uitkomsten

De prospectieve validatiestudies zullen naar verwachting aantonen dat introductie van de Precursor-M AnoGYN-test leidt tot een gerichtere behandeling van patiënten met voorstadia van anuskanker en schaamlipkanker. Hierdoor kan overbehandeling bij minimaal de helft van de patiënten worden voorkomen. Deze uitkomsten sluiten goed aan bij de missies van KWF: preventie van kanker en een betere kwaliteit van leven.

Benodigde stappen voor implementatie

Voor toekomstige implementatie is nog onderzoek nodig naar de gezondheidswinst en economische winst. Ook is een testontwikkeltraject nodig om de test te laten voldoen aan de Europese regelgeving. Daarnaast moet een marketing- en vergoedingsplan worden opgesteld, waarmee al ervaring is opgedaan.

Nieuws en resultaten

Augustus 2026

De onderzoekers ontwikkelden een verbeterde versie van de DNA-test voor anale uitstrijkjes. De nieuwe combinatie van 3 DNA-markers herkent ernstige voorstadia van anuskanker nauwkeuriger dan de eerder gebruikte markers. De test moet nu nog in grotere groepen worden gevalideerd voordat deze in de praktijk kan worden toegepast.