X-straal geactiveerde medicijnen

Bestraling wordt vaak gecombineerd met medicijnen om kanker beter te behandelen. Maar deze medicijnen werken niet alleen in de tumor, waardoor ze ook gezonde cellen kunnen beschadigen. In dit onderzoek willen wetenschappers medicijnen ontwikkelen die pas actief worden op de plek waar de tumor wordt bestraald.

Doel van het onderzoek

De onderzoekers willen een nieuwe manier ontwikkelen om bestraling effectiever te maken, met minder bijwerkingen. Daarvoor ontwikkelen ze medicijnen die pas hun werkzame stof vrijgeven wanneer ze worden bestraald.

Waarom is dit onderzoek nodig?

Bestraling is een belangrijke behandeling bij veel soorten kanker. Soms krijgen patiënten daarnaast medicijnen om de groei van de tumor af te remmen. Deze medicijnen verspreiden zich door het hele lichaam en kunnen daardoor ook gezonde cellen beschadigen.

De onderzoekers willen medicijnen ontwikkelen die pas actief worden op de plek waar de tumor wordt bestraald. Zo hopen ze de werking van de behandeling te versterken en bijwerkingen in de rest van het lichaam te verminderen. Dit kan vooral belangrijk zijn voor patiënten met moeilijk behandelbare vormen van kanker.

Hoe wordt dit onderzoek uitgevoerd?

De onderzoekers koppelen bestaande kankermedicijnen aan een stof die hun werking blokkeert. Hiervoor gebruiken ze een speciale chemische verbinding die door bestraling kan worden verbroken. Daardoor komt het medicijn vrij en kan het zijn werk doen.

Ze onderzoeken welke combinaties van medicijnen en chemische verbindingen hiervoor het meest geschikt zijn. Ook testen ze of deze medicijnen na bestraling de groei van kankercellen kunnen remmen. Dat doen ze eerst in het laboratorium en vervolgens in muizen met tumoren.

Wat levert dit onderzoek op?

De onderzoekers hopen minstens 1 medicijn te ontwikkelen dat pas actief wordt door bestraling. Ze willen aantonen dat het medicijn op de juiste plek vrijkomt en de werking van bestraling versterkt.

Als deze aanpak succesvol is, kan dat de weg vrijmaken voor nieuwe kankerbehandelingen die effectiever zijn en minder bijwerkingen geven. Daarvoor is wel verder onderzoek nodig, voordat de medicijnen bij patiënten kunnen worden getest.

Nieuws en resultaten

Oktober 2026

De onderzoekers hebben een manier gevonden om medicijnen na activering door bestraling veel sneller hun werkzame stof te laten vrijgeven. Ze ontwikkelden een nieuwe chemische verbinding die na activering tot meer dan 10.000 keer sneller uiteenvalt dan de oorspronkelijke verbinding. Dat is belangrijk omdat het medicijn anders alweer uit de tumor kan verdwijnen voordat de werkzame stof vrijkomt.

De onderzoekers testten hun aanpak ook met palbociclib, een bestaand kankermedicijn. Ze maakten aangepaste versies die aanvankelijk nauwelijks werkzaam waren, maar na bestraling wel het medicijn vrijgaven. Ook zagen ze dat het vrijgekomen medicijn een eiwit kon remmen dat betrokken is bij de celdeling. In gekweekte kankercellen vonden ze daarnaast aanwijzingen voor de verwachte werking.

Deze resultaten vormen een belangrijke stap in de ontwikkeling van medicijnen die pas actief worden op de plek waar een tumor wordt bestraald. Of deze aanpak ook bij patiënten werkt en daadwerkelijk minder bijwerkingen geeft, moet verder onderzoek uitwijzen.

• Lees de publicatie in Angewandte Chemie International Edition