Vroege opsporing van buikvliesuitzaaiingen bij patiënten met maagkanker: tumor-geleide analyse van cel-vrij tumor DNA (cftDNA) in buik(spoel)vocht (GASTROGUIDE).

In Nederland krijgen jaarlijks ongeveer 1000 patiënten maagkanker. De levensverwachting van deze patiëntengroep is al tientallen jaren nauwelijks verbeterd. Vooral mensen met buikvliesuitzaaiingen (meer dan 50% van alle maagkankerpatiënten) hebben weinig kans op genezing.  Bij patiënten met maagkanker wordt na diagnose een kijkoperatie van de buikholte uitgevoerd om eventuele buikvliesuitzaaiingen op te sporen. Hierbij wordt ook buik(spoel)vocht onderzocht op de aanwezigheid van losse tumorcellen (cytologie). Als tumorcellen aanwezig zijn, is de overleving vergelijkbaar met die van patiënten met zichtbare buikvliesuitzaaiingen. Echter, de test om losse tumorcellen te detecteren is onnauwkeurig. De sensitiviteit, en daarmee betrouwbaarheid, van cytologische analyse is laag (12-67%), wat leidt tot onjuiste behandelkeuzes.

Voorgestelde oplossing 

In een voorstudie hebben we laten zien dat cel-vrij tumor DNA (cftDNA) detecteerbaar is in het buik(spoel)vocht van patiënten met buikvliesuitzaaiingen. Daarbij presteerde deze cftDNA-test beter dan de huidige test (cytologie-analyse): in 91% van de patiënten met buikvliesuitzaaiingen was de cftDNA-test tumorpositief versus 64% met cytologie. Bij twee patiënten was de nieuwe test zelfs voorspellend voor het ontstaan van uitzaaiingen, wat cytologie-analyse niet kan. De resultaten tonen aan dat deze methode gevoeliger en betrouwbaarder is dan de huidige test. De gevolgen voor maagkankerpatiënten zijn zo groot dat we deze techniek verder willen onderzoeken in een grotere studie.

Relevantie

Voordat deze nieuwe techniek in de praktijk gebracht kan worden, moeten de bevindingen uit de voorstudie gevalideerd worden. De verwachting is dat de nieuwe methode van cftDNA-analyse in het buikvocht van maagkankerpatiënten betrouwbaar en vroegtijdig onderscheid kan maken tussen patiënten die geen baat hebben bij een intensieve behandeling (inclusief maagkankeroperatie) en patiënten die juist in aanmerking komen voor experimentele behandelingen zoals een buikspoeling met chemotherapie.

Onderzoeksvragen

• Hoe betrouwbaar is cftDNA-analyse van buik(spoel)vocht in het vinden van buikvliesuitzaaiingen, vergeleken met de huidige standaard (cytologie)?
• Kan cftDNA in het buik(spoel)vocht het ontstaan van buikvliesuitzaaiingen zes en twaalf maanden na de kijkoperatie voorspellen?
• Wat is de twee-jaarsoverleving van patiënten met/zonder cftDNA in het buik(spoel)vocht?

Onderzoeksopzet

Buik(spoel)vocht en tumorblokjes worden verzameld in zes ziekenhuizen. Er zijn 299 patiënten nodig om de betrouwbaarheid van de nieuwe test te beoordelen. De inclusie duurt twee jaar, gevolgd door twee jaar vervolgonderzoek om te kijken of er alsnog buikvliesuitzaaiingen ontstaan. De analyses worden achteraf gedaan. De test heeft nog geen invloed op de behandeling, omdat nog niet zeker is hoe betrouwbaar de test is. Voor de patiënt zijn er geen extra onderzoeken of ingrepen nodig. Patiënten kunnen aangeven of ze op de hoogte gebracht willen worden gebracht van DNA-afwijkingen die van belang kunnen zijn voor de familie.  

Verwachte uitkomsten

We verwachten dat de nieuwe methode van het vaststellen van cftDNA in het buik(spoel)vocht van maagkankerpatiënten betrouwbaar is. Hiermee kunnen we vroegtijdig onderscheid maken tussen patiënten die geen voordeel hebben van een intensieve behandeling (inclusief maagkankeroperatie) en patiënten die juist in aanmerking komen voor experimentele behandelingen zoals een buikspoeling met (verwarmde) chemotherapie.

Vervolgstappen

In de toekomst is deze methode gemakkelijk toepassen in alle ziekenhuizen waar kijkoperaties bij maagkankerpatiënten gedaan worden, omdat de techniek van cftDNA-analyse in alle pathologie laboratoria bekend is