Vergelijkende, observationele studie ter bepaling van de optimale behandeling van het vroeg-stadium niet-kleincellig longcarcinoom: stereotactische radiotherapie of minimaal invasieve lobectomie?

Er bestaat onduidelijkheid over de beste behandeling voor patiënten met een vroeg-stadium (stadium I) niet-kleincellig longcarcinoom. Volgens nationale en internationale richtlijnen wordt een (minimaal invasieve) lobectomie aanbevolen voor operabele patiënten. Als gevolg van de technische mogelijkheden en veelbelovende resultaten verkregen bij niet-operabele patiënten, wordt stereotactische radiotherapie (SBRT) steeds vaker ook bij operabele patiënten toegepast. Of deze trend in verandering van behandeling voor deze groep patiënten terecht is, valt te betwijfelen, aangezien er onvoldoende bewijs bestaat voor superioriteit van SBRT ten opzichte van een chirurgische resectie. Bij sommige patiënten kan SBRT echter leiden tot een gelijkwaardig resultaat in vergelijking met een resectie.

Naar verwachting zal SBRT tijdens en na de behandeling gepaard gaan met minder complicaties ten opzichte van een resectie, hetgeen mogelijk leidt tot betere kortetermijnresultaten, wat belangrijk kan zijn voor de kwetsbare patiënt met cardiopulmonale comorbiditeit.

Naar verwachting zal chirurgie echter leiden tot betere langetermijnresultaten, waarbij met name een betere ziektevrije en totale overleving van belang zijn voor jonge en fitte patiënten. Postoperatieve pathologische upstaging vindt plaats bij 19 tot 23% van de geopereerde patiënten, hetgeen aanleiding is voor meer adjuvante systemische therapieën, wat een gunstige invloed heeft op de overleving. Bij patiënten die worden behandeld met SBRT, wordt een lymfeklierdissectie achterwege gelaten, waardoor eventuele upstaging niet plaats kan vinden. Hierdoor wordt sommige patiënten onterecht een adjuvante behandeling onthouden, hetgeen mogelijk van invloed is op de overleving. Welke van de twee behandelingen het beste past bij welke patiënt, is onbekend.

Enkele fase III gerandomiseerde studies (ROSEL, STARS en ACOSOG Z4099) zijn in het recente verleden opgezet om de uitkomsten van SBRT en chirurgie voor operabele patënten met een vroeg-stadium NSCLC te vergelijken, maar alle drie de studies werden voortijdig beëindigd vanwege onvoldoende patiëntinclusie. Resultaten van drie nieuwe RCT’s (STABLE-MATES, POSTILV en VALOR) worden verwacht in respectievelijk 2024, 2026 en 2027. Zolang het onduidelijk is of deze RCT’s wel voldoende patiënten kunnen includeren om hun resultaten over ten minste 5 tot 8 jaar te publiceren, zijn klinische registraties en propensity score analyses nodig om de beste behandeling te bepalen voor patiënten met een vroeg-stadium NSCLC.

Onderzoeksrichting / voorgestelde oplossing

We zullen de uitkomst (onder andere ziektevrije overleving, totale overleving en complicaties) tussen SBRT en minimaal invasieve lobectomie vergelijken door retrospectief gegevens te verzamelen van 1880 patiënten met een stadium I niet-kleincellig longcarcinoom die in 2014-2015 in Nederland werden behandeld middels een van beide behandelingsmodaliteiten (940 resectie, 940 SBRT). Er zal hierbij middels propensity score analyses gecorrigeerd worden voor verstorende factoren om te ontrafelen welke behandeling het beste is voor welke patiënt. 

Doel / hypothese

Door vast te stellen wat de beste behandeling is voor een operabele patiënt met een stadium I niet-kleincellig longcarcinoom, willen we de beste, in opzet curatieve behandeling bieden die gepaard gaat met de minste recidieven en een beste overleving, rekening houdende met de individuele patiënt- en ziektekenmerken om zo een op maat gemaakte behandeling te kunnen bieden. Inzicht in de behandelresultaten voor specifieke patiëntengroepen zal het voor medisch specialisten makkelijker maken om de voor- en nadelen van beide behandelingen met hun patiënten te bespreken en zal aldus bijdragen aan gedeelde besluitvorming. Bovendien kan het vaststellen van de beste behandeling voor elke patiënt bijdragen aan economische voordelen (bijvoorbeeld door minder ziekteverzuim en lagere zorgkosten) als gevolg van een lagere mortaliteit en minder morbiditeit (als gevolg van minder recidieven) bij patiënten met een niet-kleincellig longcarcinoom. 

Onderzoeksopzet

Gegevens van 1880 patiënten die in 2014 en 2015 voor een stadium I niet-kleincellig longcarcinoom werden behandeld middels een minimaal invasieve lobectomie of SBRT zullen uit de databases van de diverse ziekenhuizen in Nederland worden verzameld, waarna uitkomstparameters zullen worden vergeleken, gebruik makend van weging op basis van propensity scores om te corrigeren voor verstorende factoren. Onder andere zal gekeken worden naar een verschil in complicaties tijdens en na de behandeling en de ziektevrije en totale overleving. 

Verwachte uitkomsten

Het is op voorhand onduidelijk welke van de twee behandelingen beter is dan de andere behandeling. Om te bepalen welke behandeling het beste is voor welke patiënt, moeten mogelijk de veronderstelde betere kortetermijnresultaten van SBRT worden afgewogen tegen de mogelijk betere langetermijnresultaten van een chirurgische resectie.

Benodigde stappen voor implementatie

Met dit onderzoeksproject streven we ernaar de beste behandeling voor patiënten met een stadium I niet-kleincellig longcarcinoom vast te stellen, rekening houdend met de individuele patiënt- en ziektekenmerken. Inzicht in de behandelresultaten van SBRT en chirurgische resectie bij specifieke patiëntengroepen zal het voor de behandelend arts mogelijk maken om de voor- en nadelen van beide behandelingen met hun patiënt te bespreken en zal aldus bijdragen aan gedeelde besluitvorming. Op basis van de resultaten van het onderzoeksproject zijn wij voornemens twee manuscripten te schrijven voor beoogde publicatie in wetenschappelijke tijdschriften. Na publicatie kunnen onze bevindingen bijdragen aan verbeteringen van de Nederlandse richtlijn en van internationale richtlijnen aangaande de behandeling van het vroeg-stadium (stadium I) niet-kleincellig longcarcinoom.

Nieuws en resultaten

Januari 2026
De resultaten suggereren dat patiënten met een goede longfunctie meer baat hebben bij operatieve behandeling, terwijl stereotactische bestraling gunstiger kan zijn bij verminderde longfunctie. Ook hartproblemen lijken van invloed op de optimale behandelkeuze, al is dit effect minder eenduidig en nog niet definitief.

• Lees de publicatie in het British Journal of Cancer