TIRELESS – Cognitieve gedragstherapie voor vermoeidheid bij kanker passend maken voor implementatie bij patiënten met kanker in de palliatieve fase

lopend

Onderzoekssamenvatting

Vermoeidheid komt vaak voor bij patiënten met kanker die behandeld worden met palliatieve systemische therapie (1) en wordt ervaren als één van de meest belastende symptomen. Vermoeidheid heeft een negatief effect op het dagelijks functioneren en kwaliteit van leven (2). Uit de door KWF gefinancierde TIRED studie bleek dat cognitieve gedragstherapie (CGT) ernstige vermoeidheid effectief vermindert gedurende palliatieve systemische behandeling (3). Implementatie van CGT voor vermoeidheid wordt echter door een aantal factoren belemmerd. Ten eerste is het niet haalbaar om de interventie in de huidige vorm in de dagelijkse medische zorg te integreren en de schaalbaarheid van de interventie is problematisch omdat de interventie arbeidsintensief is, bestaat uit face-to-face consulten met een psycholoog (die niet standaard onderdeel is van het behandelteam), en de beschikbaarheid van getrainde psychologen beperkt is. Voor deze al belaste patiëntengroep met regelmatige ziekenhuisafspraken is integratie van een vermoeidheidsbehandeling in de medische zorg noodzakelijk.

Onderzoeksrichting / voorgestelde oplossing

CGT voor vermoeidheid bij kanker in de palliatieve fase moet goed geïntegreerd zijn in de medische zorg, met minimale belasting en goede schaalbaarheid. Vanuit eerdere onderzoeken concludeerden we dat CGT uitgevoerd door getrainde verpleegkundigen haalbaar en effectief is in het verminderen van vermoeidheid (8) en dat door psychologen begeleide online CGT effectief is in het verminderen van vermoeidheid (9). Voortbouwend op deze bevindingen willen we de TIRED interventie aanpassen tot een interdisciplinaire interventie (inter-CGT) die geïntegreerd is in de zorg, waarin de verpleegkundige van de patiënt (die onderdeel is van het behandelteam) de CGT uitvoert en de CGT bovendien hoofdzakelijk online wordt gedaan. Psychologen zullen de verpleegkundigen bij de uitvoer van de therapie begeleiden en, bijvoorbeeld in het geval van complexere psychologische problematiek, onderdelen van de therapie uitvoeren. We veronderstellen dat nu in verpleegkundige consulten ook al tijd besteed wordt aan begeleiding rondom het hanteren van symptomen, waaronder vermoeidheid. Deze evidence-based TIRELESS intervention komt hiervoor deels in de plaats. Deze benadering zal naar verwachting de belasting voor de patiënt verminderen, de schaalbaarheid en toegankelijkheid van de interventie bevorderen, de verpleegkundige interventies effectiever maken en zelfmanagement en flexibiliteit voor de patiënt vergroten. Het interdisciplinaire karakter zal implementatie van de interventie bevorderen, omdat hierdoor de kennis en het bewustzijn van zorgverleners over (de effectieve behandeling van) vermoeidheid bij kanker zullen toenemen.

Relevantie

Implementatie van evidence-based supportive care interventies is een groot probleem. Een belangrijke verklaring hiervoor is het gebrek aan integratie van deze interventies in de dagelijkse klinische praktijk. Met het TIRELESS project introduceren we een interdisciplinaire aanpak met een grotere rol voor zelfmanagement en ondersteuning door de verpleegkundigen van patiënten, met dus directe borging in de dagelijkse zorg. Indien blijkt dat deze benadering non-inferieur is vergeleken met de eerder onderzochte TIRED interventie zal dit een inspirerende en noodzakelijke impuls zijn voor de implementatie van CGT voor vermoeidheid bij kanker, zeker voor de groeiende groep patiënten met kanker in de palliatieve fase.

Onderzoeksvragen

In dit onderzoek stellen we ons tot doel CGT aan de situatie van patiënten in de palliatieve fase aan te passen (interdisciplinaire web-based CGT voor vermoeidheid bij kanker (inter-CGT)) en daarna de volgende onderzoeksvraag te beantwoorden:

  1. Is het haalbaar om inter-CGT te integreren in de reguliere zorg voor deze patiëntengroep?
  2. Is inter-CGT gelijkwaardig in het effect op reductie van vermoeidheid vergeleken met een zogeheten benchmark bestaande uit een cohort van patiënten die CGT voor vermoeidheid bij kanker kregen in face-to-face vorm van psychologen (TIRED studie)?

Onderzoeksopzet

Work Package (WP)1 bestaat uit voorbereidend werk. WP2 betreft een pragmatische prospectieve niet gerandomiseerde studie, waarin 64 ernstig vermoeide patiënten met kanker die behandeld worden met palliatieve intentie inter-CGT krijgen aangereikt. Primaire uitkomst is vermindering van vermoeidheid na de interventie. De resultaten worden vergeleken met die van een benchmark studie, bestaande uit een historisch cohort van dezelfde doelgroep die in de TIRED studie face-to-face CGT kreeg van psychologen (3). Dit design bevordert de haalbaarheid van de studie (een kleinere steekproef) en biedt de mogelijkheid te toetsen of inter-CGT gelijkwaardig is aan de oorspronkelijke interventie. Ook zullen we patiënten, verpleegkundigen en psychologen interviewen over hun ervaringen met de ontvangen/uitgevoerde interventies.

Verwachte uitkomsten

Wij verwachten dat inter-CGT goed te integreren is in de klinische praktijk en non-inferieur blijkt in het bereiken van een vermindering van vermoeidheid vergeleken met face-to-face CGT zoals onderzocht in de TIRED studie. Tevens verwachten we dat de interviews bruikbare informatie opleveren om deze interventie te kunnen implementeren. 

Vervolgstappen

Omdat deze studie in zowel academische als perifere ziekenhuizen uitgevoerd wordt zullen de resultaten van de studie richtinggevend zijn voor de implementatie van inter-CGT voor vermoeidheid bij kanker in de palliatieve fase. Ons team heeft ervaring met de implementatie van (cognitieve gedrags)interventies in de klinische praktijk. Indien blijkt dat inter-CGT in de voorgestelde vorm succesvol is:

  • Zal een voorstel volgen om deze interventie toe te voegen aan de klinische richtlijn voor patiënten in de palliatieve fase;
  • Zullen we via IKNL contact zoeken met zorgverzekeraars en Zorginstituut Nederland om hen te informeren over de uitkomsten van de studie en implementatie en verzekeringsopties te exploreren.

Nieuws en resultaten

Oktober 2026

De onderzoekers hebben het onderzoeksprotocol van de TIRELESS-studie gepubliceerd. Daarin beschrijven ze hoe ze een nieuwe vorm van cognitieve gedragstherapie voor vermoeidheid gaan testen. Patiënten krijgen 12 weken online begeleiding van een verpleegkundige, met ondersteuning van een psycholoog. De onderzoekers vergelijken de resultaten met eerdere studies waarin de behandeling door psychologen werd gegeven.

De studie moet laten zien of deze aanpak net zo goed werkt en makkelijker in de dagelijkse zorg kan worden toegepast. De eerste patiënten zijn in juni 2024 gestart met de studie.

September 2025

Een analyse van 4 eerdere studies laat zien dat cognitieve gedragstherapie (CGT) vermoeidheid bij mensen met kanker vermindert. Het effect was groter bij mensen die met een curatieve behandeling waren behandeld dan bij mensen met vergevorderde kanker. Bij patiënten met vergevorderde kanker nam ook het zogeheten 'catastroferen'  minder sterk af. Dit kan betekenen dat bij deze groep extra aandacht nodig is voor hardnekkige negatieve gedachten over vermoeidheid.