Tijdstip van toediening immuuntherapie bij het melanoom: dansen op de beat van de biologische klok

Immuuntherapie heeft de uitkomsten van de behandeling van patiënten met uitgezaaid melanoom verbeterd en kan leiden tot langdurige controle of zelfs genezing. Helaas reageert slechts de minderheid van de patiënten op immuuntherapie. Dit benadrukt de noodzaak om de effectiviteit van immuuntherapie te vergroten.

Onderzoeksrichting/voorgestelde oplossing

Net als veel andere processen in het lichaam, volgt het immuunsysteem de biologische klok en varieert de activiteit gedurende de dag. Door immuuntherapie toe te dienen tijdens het piekmoment van immuun activiteit, kan de behandeling mogelijk effectiever worden. Onderzoek bij muizen en mensen ondersteunt dit idee: immuuntherapie werkt beter wanneer deze wordt afgestemd op de activiteit van het immuunsysteem.

Relevantie

De komst van immuuntherapie heeft voor vele patiënten hoop gegeven op langdurige ziektecontrole. Helaas is dit slechts voor een minderheid van de patiënten weggelegd. Met dit onderzoeksvoorstel willen we de kans op respons op immuuntherapie verhogen door een simpele aanpassing van de tijd van de toediening. Hierdoor willen we bijdragen aan een betere behandeling van patiënten met melanoom, en op de lange termijn ook van patiënten met een andere vorm van kanker.

Onderzoeksvragen

De belangrijkste onderzoeksvraag is of het toedienen van immuuntherapie in de vroege ochtend (voor 10 uur) ten opzichte van de middag (na 13 uur) de radiologische respons op behandeling van patiënten met uitgezaaid melanoom verbetert.

Onderzoeksopzet

Om het effect van het tijdstip van toediening van immuuntherapie te onderzoeken, stellen we een gerandomiseerde klinische studie voor. Patiënten met uitgezaaid melanoom die hun eerste infuus met reguliere combinatie immuuntherapie krijgen, worden gerandomiseerd tussen start van de behandeling voor 10 uur ’s ochtends of na 13 uur ’s middags. Het primaire eindpunt is de radiologische respons na 3 maanden.  Daarnaast wordt er bloed verzameld om inzicht te krijgen in de dynamiek van de immuuncellen. Tevens gebruiken we gegevens van een eerder behandelde patiënten om de resultaten te versterken.

Verwachte uitkomsten

We verwachten dat door de toediening in de ochtend de kans op een radiologische respons met 10% wordt verhoogd. Met slechts een kleine en praktische aanpassing in het tijdstip van toediening van de eerste gift immuuntherapie, verbeterd de kans op een goed effect van de behandeling essentieel.

Benodigde stappen voor implementatie

Zodra de resultaten van het project bekend zijn kan de voorkeur voor toediening van immuuntherapie in de ochtend bij patiënten met melanoom zonder vertraging worden doorgevoerd, gezien er geen tussenkomst van bevoegde instanties is vereist. Allereerst in Nederland door de resultaten te communiceren aan de medisch oncologen betrokken bij de zorg voor melanoompatiënten en aan de patiënten via de Stichting Melanoom. Nadien door de resultaten wereldwijd kenbaar te maken en aanpassingen te laten opnemen in de richtlijnen. Bovendien vormt dit onderzoek de basis voor verdere studies naar het tijdstip van toediening van immuuntherapie bij andere soorten kanker. Alleen al in Nederland zouden hierdoor jaarlijks meer dan 18.000 kankerpatiënten, die behandeld worden met immuuntherapie, baat kunnen hebben.