REFINE-studie: pre-operatieve verfijning van lymfeklierstadiëring bij klierpositieve borstkankerpatiënten behandeld met neoadjuvante systemische therapie

Pink Ribbon
afgerond

Onderzoekssamenvatting

Bij ongeveer 1 op de 3 borstkankerpatiënten met lymfeklieruitzaaiingen is chemotherapie zó effectief, dat een uitgebreide okselklieroperatie niet nodig is. Maar hoe bepaal je vooraf welke patiënten dit zijn?

Doel van het onderzoek

Is het mogelijk om met geavanceerde beeldvormende technieken te voorspellen of een uitgebreide okseloperatie ('okselkliertoilet') nodig is bij borstkankerpatiënten met uitzaaiingen in de lymfeklieren?

Waarom is dit onderzoek nodig?

In Nederland krijgt 1 op de 7 vrouwen ooit in haar leven te maken met borstkanker. Als bij de diagnose uitzaaiingen worden aangetroffen in de oksellymfeklieren, heeft dit gevolgen voor de behandeling en de vooruitzichten.

Vaak krijgen deze patiënten eerst chemotherapie, gevolgd door een operatie waarbij alle lymfeklieren in de oksel worden verwijderd. Dit kan klachten geven, zoals vochtophoping en bewegingsbeperking. Bij 1 op de 3 patiënten zijn bij de operatie echter helemaal geen uitzaaiingen meer aanwezig. De operatie was dus achteraf gezien onnodig.

Op dit moment kunnen artsen met bestaande beeldvormende technieken (zoals echo’s, MRI en PET-CT) en weefselonderzoek nog niet goed voorspellen of de uitzaaiingen verdwijnen door chemotherapie. Daardoor is het niet mogelijk om op een veilige manier af te zien van de operatie.

Hoe wordt dit onderzoek uitgevoerd?

De onderzoekers gebruiken gegevens en lymfeklierweefsel van 227 patiënten die in de periode 2017-2019 deelnamen aan de RISAS-studie. Al deze patiënten hadden uitzaaiingen in de oksel en kregen chemotherapie voorafgaand aan de operatie.

De onderzoekers bestuderen de medische beelden en zoeken naar biologische kenmerken (biomarkers) die iets zeggen over het effect van de behandeling. Zo ontwikkelen ze een model dat kan voorspellen welke patiënten geen operatie meer nodig hebben. Het model testen ze vervolgens bij een andere groep patiënten op betrouwbaarheid.

Wat levert dit onderzoek op?

Dit onderzoek draagt bij aan behandeling op maat. Als het model betrouwbaar blijkt, kan veel vrouwen een okselklieroperatie bespaard blijven. Dat voorkomt bijwerkingen en verbetert de kwaliteit van leven. 

Nieuws en resultaten

Oktober 2026

De onderzoekers onderzochten bij 135 patiënten of PET/CT-metingen en afweercellen in tumorweefsel kunnen voorspellen of na chemotherapie nog kanker in de oksellymfeklieren aanwezig is. Bij 46 patiënten (34%) waren de lymfeklieren na de behandeling schoon.

Een model met tumorkenmerken, PET/CT-metingen en afweercellen kon de uitkomst voorspellen. Maar het voorspelde niet beter dan een model dat alleen de tumorkenmerken gebruikte.

De resultaten helpen om te bepalen welke kenmerken mogelijk iets zeggen over het verdwijnen van uitzaaiingen in de oksel. Het model is nog niet betrouwbaar genoeg om op basis hiervan een operatie achterwege te laten. Daarvoor is eerst verdere ontwikkeling en toetsing nodig.

April 2026

Als de tumor op de MRI helemaal verdwenen lijkt, hangt de kans op een schone oksel af van het soort borstkanker en de lymfeklierstatus vóór de chemotherapie. Dat blijkt uit de resultaten onder 251 patiënten. Bij patiënten zonder eerder aangetaste lymfeklieren en bij ER-negatieve tumoren was de kans op nog resterende ziekte in de oksel minder dan 10%. Bij patiënten die al uitzaaiingen in de oksel hadden of een ER-positieve tumor, bleek de MRI minder betrouwbaar. De MRI kan dus mogelijk helpen om sommige patiënten minder uitgebreid te behandelen, maar vervangt de operatie nog niet.