Puberteit als bepalende fase voor borstkankerrisico: onderzoek naar mutaties en preventiemogelijkheden

Borstkanker ontstaat wanneer cellen in het borstweefsel meerdere genetische veranderingen (mutaties) opstapelen. Verrassend genoeg blijken veel van deze mutaties al aanwezig in gezond borstweefsel van jonge vrouwen. Deze cellen kunnen zich uitbreiden tot zogeheten “mutante klonen”: groepen cellen met dezelfde genetische fout. Hoe groter zo’n kloon, hoe groter de kans dat er extra mutaties optreden die daadwerkelijk tot kanker leiden.Hoewel eerder onderzoek aantoonde dat hormonale cycli bij volwassenen de groei van zulke klonen bevorderen, is er nog nauwelijks gekeken naar de rol van de puberteit. Juist in die fase groeit het borstkliernetwerk razendsnel: ongeveer 90% wordt in korte tijd nieuw aangelegd. Mogelijk is dit een “kritisch venster” waarin mutaties zich veel sneller verspreiden, met gevolgen voor het latere borstkankerrisico.

Voorgestelde oplossing / doelstelling

Dit project onderzoekt of mutaties die tijdens de puberteit aanwezig zijn, leiden tot grotere en gevaarlijkere klonen dan mutaties die later in het leven ontstaan. Zo willen we vaststellen of de puberteit een bepalende fase vormt voor het lange termijn risico op borstkanker.

Onderzoeksvragen

• Welke kankergenen verspreiden zich vooral tijdens de puberteit?
• Hoe groot en overlevingskrachtig zijn klonen die in de puberteit ontstaan vergeleken met klonen die later ontstaan?
• Leidt pubertaire verspreiding van mutaties tot een hogere kans op tumorvorming?

Plan van aanpak / onderzoeksopzet

Het onderzoek bestaat uit twee delen:

1. Menselijk borstweefsel (WP1): Met een nieuwe beeldvormingstechniek (IMPRINT) brengen we in kaart waar mutaties zich in het borstkliernetwerk bevinden. Zo onderscheiden we patronen die wijzen op verspreiding tijdens de puberteit (“shotgun-patroon”) of in de volwassenheid.
2. Diermodellen (WP2): In genetisch gemodificeerde muizen brengen we dezelfde mutaties in, zowel tijdens de puberteit als op volwassen leeftijd. We volgen de groei en tumorkans van deze klonen met geavanceerde 3D-beeldvorming.

Daarnaast wordt een computermodel gebruikt dat beide datasets integreert en voorspellingen verfijnt.

Verwachte uitkomst / relevantie voor de kankerpatiënt

We verwachten te kunnen aantonen of de puberteit inderdaad een kritieke periode is waarin mutaties zich massaal verspreiden. Dit inzicht kan verklaren waarom borstkanker vaak pas veel later in het leven optreedt, maar eigenlijk al vroeg wordt “voorbereid”. Voor patiënten en risicogroepen kan dit leiden tot betere vroegtijdige risicovoorspelling en nieuwe preventiestrategieën. Denk aan minder ingrijpende behandelingen voor BRCA1/2-mutatiedraagsters, of het ontwikkelen van screeningsmethoden die al bij jonge vrouwen risicoklonen opsporen.

Vervolgstappen / implementatie

Als de hypothese wordt bevestigd, opent dit de deur naar nieuwe toepassingen:

• Ontwikkeling van diagnostische technieken om pubertaire mutatieverspreiding op te sporen.
• Verbeterde risicostratificatie, ook voor vrouwen zonder erfelijke aanleg.
• Onderzoek naar tijdelijke, preventieve medicatie tijdens kritieke levensfasen.

Op deze manier kan kennis over vroege mutatieverspreiding bijdragen aan het terugdringen van borstkanker, zowel door betere preventie als door minder ingrijpende behandelingen.