Pilot studie voor moderne prostaatkankerscreening in Nederland

Prostaatkanker heeft een aanzienlijke impact op de gezondheid van mannen in Nederland, met jaarlijks 15.000 nieuwe diagnoses en 3.000 sterfgevallen. Georganiseerde vroegopsporing ('screening') kan het risico op agressieve tumoren, uitzaaiingen en overlijden met 20-50% verlagen. Echter, door de ouderwetse onderzoeksmethodes werden ook meer niet-agressieve tumoren gevonden die soms onnodig worden behandeld ('overdiagnose'). Sindsdien zijn nieuwe technieken beschikbaar, zoals risicocalculatoren en MRI-scans en hoeven minder vaak weefselbiopten afgenomen te worden.

Onderzoeksrichting/voorgestelde oplossing

De haalbaarheid van georganiseerde screening met deze moderne technieken moet worden onderzocht, zoals ook geagendeerd in het ‘Europe-beats-cancer-plan'. Een oefenstudie ('pilot') kan inzicht geven in de haalbaarheid van een programma voor heel Nederland. Hierbij zal gebruik worden gemaakt van een modern, stapsgewijs, risico-gebaseerd en MRI-gestuurd protocol. Naast de prestaties van testen in een eerste en tweede screening ronde, zullen ook psychosociale aspecten, de impact op al bestaande ongeorganiseerde individuele PSA-testen en kosten worden geëvalueerd, om een alomvattende inschatting te maken.

Relevantie

Directe impact: Vermindering van ziektelast van prostaatkanker, met name ten aanzien van uitzaaiingen en sterfte, vooral bij mannen met een verhoogd risico. Indirecte impact: Vermindering van de huidige wijdverbreide al bestaande ongeorganiseerde screening, die vaak meer nadelen dan voordelen heeft, met verschuiving van tijd en middelen naar mannen die het meeste baat hebben.

Onderzoeksvragen

• Wat zijn de prestatie indicatoren van een eerste en tweede screeningronde (deelname, uitkomsten van testen, diagnoses)?
• Wat zijn de psychosociale uitdagingen bij deelnemers en overwegingen bij niet-deelnemers?
• Welke impact heeft een georganiseerd programma op al bestaande ongeorganiseerde PSA-testen? Hoe is de naleving van de controleafspraken?

Onderzoeksopzet

Er is een nationale samenwerking opgezet tussen de Prostaatkankerstichting en vier Nederlandse ziekenhuizen (Andros Clinics, AvL-NKI, Erasmus MC, RadboudUMC) samen met Universiteit Gent, welke kennis en ervaring met prostaatkankerscreening samenbrengt. Er zullen 25.000 mannen worden uitgenodigd, wat naar verwachting resulteert in: 5.568 PSA bloedtesten, 1.169 verhoogde PSAs, 876 MRI-scans, 428 prostaat-weefselbiopsieën en 345 diagnoses prostaatkanker. De belangrijkste uitkomst is de verhouding tussen agressieve en niet-agressieve prostaatkanker. Een burgerpanel adviseert voor, tijdens en na het project. Na afloop volgt een rapport toekomstige burgerbetrokkenheid.

Verwachte uitkomsten

We verwachten een deelnamepercentage van >25% en verhouding agressieve versus niet-agressieve ziekte van 2:1. Dit wijst op een gunstige balans tussen vermindering van ziektelast, terwijl overdiagnose minimaal blijft. Naast inzicht in de prestatie-indicatoren van moderne testen tijdens de eerste en tweede screeningronde en follow-up, zal de studie ook het bewustzijn en de kennis van risicogroepen evalueren, ook om het bereik onder risicogroepen te vergroten. Bovendien wordt beoordeeld of georganiseerd testen een positief effect heeft op de huidige wijdverspreide bestaande ongeorganiseerde bestaande PSA-testen.

Omschrijving stappen nodig om resultaat te implementeren

De verschillende invalshoeken zijn onmisbaar om barrières en bevorderende factoren te beoordelen. Op basis van verschillende scenarios voor het invoeren van screening kan een toekomstig landelijk screeningsprogramma worden overwogen. De verzamelde gegevens zullen een belangrijke bijdrage leveren aan de Europese agenda voor kankerpreventie en vroege detectie. Samenwerking met het lopende, door de EU gefinancierde PRAISE-U-project is gepland. Alle belanghebbenden worden betrokken, waaronder patientvertegenwoordiging, huisartsen, medisch specialisten, epidemiologen, kwaliteit-van-leven wetenschappers en overheid.