Patiëntvoorkeuren bij behandeling van het oogmelanoom: protonentherapie of oogverwijdering en 3D beeldvorming-gestuurde behandelplanning op basis van patiëntvoorkeuren.

afgerond

Onderzoekssamenvatting

Het oogmelanoom is de meest voorkomende tumor in het oog bij volwassenen en ontstaat het vaakst in het vaatvlies (choroïdea-melanoom). Het wordt ongeveer bij 1 op 100.000 Nederlanders per jaar vastgesteld. De behandeling is gecentraliseerd; vooral in Leiden (LUMC) maar ook in Rotterdam (Erasmus MC). De mogelijke lokale behandelingen zijn enucleatie (verwijdering van het oog), lokaal bestralen met radioactieve schildjes van Ruthenium, uitwendige bestraling met fotonen en uitwendige bestraling met protonen. Ten opzichte van fotonenbestraling heeft protonenbestraling het voordeel dat de tumor preciezer bestraald kan worden met minder kans op schade van de omliggende structuren. Oogmelanomen zijn om deze reden een standaard indicatie voor protonenbehandeling in Nederland.Deze studie richt zich op patiënten met een melanoom van het oog die in aanmerking komen voor protonenbehandeling of enucleatie. Verschillende factoren zijn van belang als patiënten kiezen tussen deze twee behandelingen. In tegenstelling tot enucleatie is het met protonenbestraling mogelijk om het oog te behouden in 75-95% van de gevallen. De kans op het uitschakelen van de tumor is nooit één-op-één vergeleken tussen enucleatie en protonenbestraling, maar is waarschijnlijk gelijkwaardig. Op basis van de literatuur wordt ingeschat dat de kans op terugkeer van de tumor in het oog of omliggende structuren 3-9% is na protonenbestraling en 3-5% na enucleatie. Het risico op uitzaaiingen elders in het lichaam wordt op basis van de literatuur ingeschat op 4-25% met protonentherapie en 28-49% met enucleatie. Protonentherapie en enucleatie hebben verschillende bijwerkingen die impact hebben op de kwaliteit van leven.

Doel

Patiënten met een choroïdea-melanoom een weloverwogen, goed onderbouwde keuze kunnen laten maken tussen protonentherapie en oogverwijdering.

Opzet

Voor de wetenschappelijke onderbouwing is het nodig om te weten wat de resultaten zijn van enucleatie en protonentherapie in Nederland. Daarom gaan wij:

  1. De uitkomsten van beide behandelingen meten (tumorcontrole, bijwerkingen, impact op kwaliteit van leven) en vergelijken met de uitkomsten in het buitenland, waar meer ervaring is.
  2. Onderzoeken wat de grondslagen voor de patiënt zijn in de keuze tussen een eenvoudige maar ingrijpende enucleatie en een oogsparende protonenbestraling met meer inspanning en bijwerkingen. We willen ook in kaart brengen in hoeverre patiënten betrokken worden in het beslisproces en of dit invloed heeft op tevredenheid met de behandelkeuze en het omgaan met bijwerkingen. Uit dit onderdeel van de studie volgt ook hoe patiënten de voordelen (visusbehoud, oogbehoud zonder of met beperkte visus, geen kunstoog) en nadelen (kans op alsnog oogverlies, droog oog, geïrriteerd oog, hoge oogdruk, bloedingen in oogvocht etc.) van protontherapie afwegen.
  3. De uitvoering van de protonenbestraling gaat tot op heden uit van een volledige dekking van het doelgebied (de tumor) en heeft weinig mogelijkheden om normale structuren in en om het oog te sparen en de behandeling aan te passen aan de wensen van de patiënt. De reden is dat het enige beschikbare behandelplanningssysteem dit niet kan. Raysearch, fabrikant van dergelijke systemen, zal hun behandelplansysteem “Ray-Ocular” (dat nog niet klinisch gebruikt mag worden) aan ons beschikbaar stellen voor dit onderzoek. Wij gaan vervolgens onderzoeken wat de mogelijkheden van Ray-Ocular zijn om normale weefselgebieden te sparen die de patiënten als belangrijk aangemerkt hebben in werkpakket 2. Als dit mogelijk is, zouden we gevolg kunnen geven aan de  wensen van de patiënt en ze een daadwerkelijke keuze kunnen aanbieden, niet alleen tussen enucleatie of bestraling maar ook binnen een protonenbestraling.
  4. De basis leggen voor onderzoek naar het voorstellen van het risico op de terugkeer van de tumor en bijwerkingen na protonentherapie. Het goed kunnen inschatten van deze risico’s zijn van belang voor de patiënt in het beslisproces, voor de radiotherapeut tijdens de behandelplanning en voor de oogarts tijdens de nacontroles.

Verwachte uitkomst

Deze studie zal uitwijzen wat de uitkomsten van de behandeling van choroïdea-melanomen zijn in Nederland. Het onderzoek zal inzicht geven in de voorkeuren en afwegingen van patiënten en in het verloop en belang van samen beslissen. Hiermee kan de voorlichting van toekomstige patiënten verbeterd worden. Daarnaast zal dit onderzoek aantonen of een nieuwe planningsmethode voor protontherapie het risico op bijwerkingen kan verlagen en afstemmen op de wensen van de patiënt.

Nieuws en resultaten

Uit de eerste resultaten blijkt dat patiënten met een oogmelanoom terugkeer van de tumor en oogbehoud het belangrijkst vinden. Artsen legden juist meer nadruk op het behandeltraject en de mogelijke achteruitgang van het gezichtsvermogen. Zij bespraken minder vaak de risico’s op terugkeer van de kanker en het mogelijke verlies van het oog. De onderzoekers concluderen dat gesprekken beter kunnen aansluiten bij wat patiënten het belangrijkst vinden, zodat zij goed geïnformeerd een keuze kunnen maken.