Optimalisatie van de locoregionale behandeling van het complexe coloncarcinoom; een nationale snapshot studie.

In Nederland worden jaarlijks ~7.000 colonresecties voor coloncarcinoom uitgevoerd voor het overgrote deel in de perifere ziekenhuizen. Een subgroep van het coloncarcinoom zijn de hoog complexe stadium I-III tumoren. Van deze subgroep is het obstructief coloncarcinoom reeds uitgebreid onderzocht en beschreven. Echter, andere entiteiten van het complexe coloncarcinoom zijn nauwelijks beschreven zoals tumoren met infectieuze complicaties (perforatie of abces) en tumoren met ingroei in omliggende structuren (cT4 tumoren). Ook het locoregionaal recidief coloncarcinoom heeft nauwelijks aandacht gekregen in de literatuur. Ongeveer 4-13% van de patiënten die een curatieve resectie voor coloncarcinoom hebben ondergaan ontwikkelt een locoregionaal recidief.  Locoregionale recidieven komen voor op de anastomose (de verbinding tussen beide darmuiteinden), in het mesenterium (structuur waarin de bloedvaten van de darm zich bevinden), lymfeklieren en retroperitoneaal (grenzend aan de buikholte). In een Nederlandse populatiestudie wordt slechts 31% van de patiënten met locoregionaal recidief met curatieve intentie behandeld. Dit benadrukt het belang van zorgvuldige stadiering, multidisciplinaire bespreking, en het selecteren van patiënten die in aanmerking komen voor behandeling met curatieve intentie. De beperkte literatuur over het locoregionaal recidief coloncarcinoom bestaat vooral uit historische cohorten uit tertiaire(gespecialiseerde) centra. Daarom is er gebrek aan bruikbaar bewijs bij de besluitvorming rondom de behandeling van het locoregionaal recidief coloncarcinoom. 

Onderzoeksrichting

Deze snapshot studie wil inzicht verkrijgen in de multidisciplinaire besluitvorming en uitkomsten van het complexe coloncarcinoom. Een cross-sectioneel (onderzoek waarbij men een dwarsdoorsnee van de totale populatie in de steekproef opneemt) snapshot onderzoek is hier uitermate geschikt voor omdat het inzage geeft in de huidige praktijkvoering. Bij een snapshot onderzoek wordt door een groot aantal onderzoekers data verzameld in een kort tijdsbestek. De registratielast voor de individuele onderzoeker is hierdoor beperkt. In Nederland zijn succesvolle snapshot studies uitgevoerd door de Dutch Snapshot Research Group (DSRG), bestaande uit 94 superviserende chirurgen uit 71 ziekenhuizen. Eerdere snapshotstudies gingen o.a. over de behandeling van rectumcarcinoom, appendicitis acuta, linkszijdige obstructie van het coloncarcinoom (www.snapshotresearch.nl). De DSRG zal het huidige projectvoorstel gaan uitvoeren en gebruik maken van de reeds bestaande netwerken.

Relevantie

Dit project wil inzicht verkrijgen in de behandeling van het complexe coloncarcinoom. Over deze vorm van coloncarcinoom ontbreekt het aan studies en kan dit project een grote bijdrage leveren aan wetenschappelijke onderbouwing van de behandeling van deze patiënten. Ondanks het feit dat het complexe coloncarcinoom minder frequent voorkomt blijft het, door het grote volume, een substantieel probleem. Door het ontbreken van studies en data over deze categorie uit de DCRA of Nederlandse Kanker Registratie (IKNL) zijn er geen richtlijnen voor de behandeling van het complexe coloncarcinoom. Dit heeft geleid tot een brede praktijkvariatie. De patiënten met het complexe coloncarcinoom hebben een hoge kans op een recidief en morbiditeit van de behandeling leidend tot slechte overleving kansen. Daarom draagt dit project bij aan de doelen van KWF, namelijk hogere kans op genezing en betere kwaliteit van leven, ook voor de meer zeldzamere aandoeningen.

Onderzoeksvragen

De hoofdvragen van deze nationale cross-sectionele cohortstudie van patiënten met stadium I-III coloncarcinoom die initieel behandeld zijn in 2014/2015 zijn:

• Het bepalen van de incidentie, het diagnostisch proces, de besluitvorming en de chirurgische en oncologische uitkomsten van de behandeling van het coloncarcinoom met een infectieuze complicatie of ingroei in omliggende organen (cT4 tumoren).  
• Het evalueren van: de incidentie van het geïsoleerde locoregionaal recidief coloncarcinoom binnen het spectrum van recidief coloncarcinoom, de classificatie, het diagnostisch traject, de behandelmogelijkheden en uitkomsten hiervan.
• Het evalueren van verwijspatronen voor de behandeling van het complexe coloncarcinoom en het locoregionaal recidief en het vergelijken van de uitkomsten gebaseerd op expertise en volume.

Onderzoeksopzet

De huidige studie zal conform het snapshot design uitgevoerd worden. De patiënten die zijn behandeld voor een coloncarcinoom voor deze snapshot worden geïdentificeerd uit de prospectieve database, de Dutch Colorectal Registry Audit (DCRA). Voor de rectum snapshot studie konden destijds 84% van de beschikbare patiënten uit 71 ziekenhuizen worden geïncludeerd in de analyse. In 2014/2015 zijn ~14.700 met stadium I-III geregistreerd in de DCRA. Indien 80% van dit sample kan worden geïncludeerd komen we op een totale populatie voor deze snapshot van 11.760 patiënten. De incidentie voor een carcinoom met een infectieuze complicatie wordt geschat op 3% (n=350). De incidentie van het asymptomatische cT4 carcinoom wordt geschat op 5% wat leidt tot 588 patiënten in dit cohort.[7] Het optreden van een locoregionaal recidief wordt geschat op 6.4% (n=779). De totale geschatte omvang van het cohort komt op 1526 patiënten. Arts-assistenten met supervisie van een chirurg zullen gevraagd worden voor participatie in deze snapshot. Hierbij zal de dataset vanuit de DCRA van het eigen ziekenhuis retrospectief worden aangevuld via een elektronisch CRF (overzicht van alle gevraagde parameters) met data over diagnostiek, behandeling, verwijzing, en lange termijn uitkomsten van de complexe coloncarcinomen. Nadat alle data gedurende diverse tijdsperioden is ingevuld vindt data verificatie plaats. Hierbij wordt de data die is ingevoerd in de database gecontroleerd. Indien er sprake is van >20 discrepanties zal het deelnemende centrum nogmaals een tijdsperiode krijgen om de data te controleren.

Verwachtte uitkomsten

Deze snapshot studie zal grote praktijkvariatie laten zien tussen verschillende ziekenhuizen in de behandeling (patiënt selectie, (neo)adjuvante therapie en chirurgie) van het complexe coloncarcinoom en het locoregionaal recidief. Tevens zullen verwijspatronen inzichtelijk worden en ook de uitkomsten tussen ‘reguliere’ ziekenhuizen en gespecialiseerde centra ten aanzien van de korte- en lange termijn uitkomsten. Op grond van deze momentopname van de dagelijkse praktijk in Nederland, kan de ‘best-practice’ worden geïdentificeerd en zal de richtlijn colorectaal carcinoom worden ondersteund met deze uitkomsten bij het gebrek aan evidence op dit moment. 

Stappen die nodig zijn voor implementatie

De infrastructuur en goede samenwerking die is ontstaan bij de eerdere succesvolle snapshot studies hebben een groot draagvlak gecreëerd bij de zorgverleners die participeren in deze projecten. Behoudens het mee publiceren als ‘collaborative group’ maar ook de implementatie van uitkomsten van de snapshot studies in richtlijnen hebben hiertoe bijgedragen. Verder zullen de data worden gepresenteerd tijdens bijeenkomsten in de participerende ziekenhuizen alsmede op nationale bijeenkomsten van de beroepsverenigingen en tijdens de symposia georganiseerd door de DSRG en de Werkgroep Coloproctologie.

Nieuws en resultaten

September 2026

De onderzoekers brachten in kaart welke patiënten worden verwezen naar een expertisecentrum wanneer de darmkanker terugkeert in de buurt van de oorspronkelijke tumor. Vooral patiënten met een terugkeer van de ziekte op het buikvlies werden doorverwezen. Patiënten die een behandeling kregen met genezing als doel, hadden vergelijkbare overlevingskansen in expertisecentra en andere ziekenhuizen. Volgens de onderzoekers moeten deze resultaten wel voorzichtig worden geïnterpreteerd, omdat expertisecentra vooral patiënten met een complexere ziekte behandelden.

Daarnaast bleek dat slechts een minderheid van de patiënten die in een niet-expertisecentrum werden behandeld, ook werd besproken in een multidisciplinair overleg van een expertisecentrum. Volgens de onderzoekers biedt dit mogelijkheden om de zorg verder te verbeteren.

• Lees de publicatie in Techniques in Coloproctology

December 2025

Bij patiënten met vroege dikkedarmkanker die een operatieve behandeling kregen, blijkt het T-stadium geen invloed te hebben op de overleving. Het T-stadium geeft aan hoe diep de tumor in de darmwand is gegroeid: bij T1 groeit de tumor in de oppervlakkige lagen van de darmwand, bij T2 tot in de spierlaag.

Mensen met een T1-tumor leefden gemiddeld even lang als mensen met een T2-tumor. De tumoren zaaiden zelden uit (in ongeveer 4% van de gevallen), maar wel opvallend vaak bij patiënten zonder aangetaste lymfeklieren op het moment van de operatie.

• Lees de publicatie in Annals of Surgical Oncology