Onderzoek naar neurotoxische bijwerkingen van chemotherapie: van oorzaken en gevolgen tot nieuwe behandelingsstrategieën

Chemotherapie heeft de overlevingskansen van veel kankerpatiënten sterk verbeterd, maar staat bekend om zijn ernstige bijwerkingen. Een veelvoorkomende bijwerking, die de kwaliteit van leven op lange termijn ernstig aantast, is neurotoxiciteit. Deze neurotoxiciteit manifesteert zich als neuropathie (gekenmerkt door gevoelloosheid, tintelingen, zenuwpijn en/of verminderde spierkracht) of als het zogenoemde “chemobrein” (gekenmerkt door problemen met het geheugen, verwerkingssnelheid, vermoeidheid en bijvoorbeeld angst). Veel (ex)kankerpatiënten blijven lang kampen met neurocognitieve problemen en aanhoudende neuropathische pijn, zelfs jaren nadat de therapie is gestopt. Doordat er op dit moment nog geen effectieve therapieën zijn, is het belangrijk om het mechanisme achter deze neurotoxiciteit te begrijpen om zo nieuwe strategieën voor preventie en behandeling te kunnen ontwikkelen.

Onderzoeksrichting/voorgestelde oplossing

Recente inzichten suggereren dat het ‘transcriptie’ proces in neuronen verstoord wordt door chemotherapie. Transcriptie, waarbij het DNA wordt afgeschreven in RNA, is een essentieel proces voor een correcte functie van cellen. Door een samenwerking van drie onderzoeksgroepen van het Erasmus MC wordt de expertise op het gebied van transcriptie en neurobiologie samengebracht om zo de onderliggende mechanismes van neurotoxiciteit door chemotherapie te onderzoeken.

Relevantie

Het KWF zet zich in voor een betere kwaliteit van leven voor (ex)kankerpatiënten. Deze ernstige neurologische bijwerkingen, die de kwaliteit van leven ernstig en langdurig verminderen, komen voor bij ongeveer 70% van de patiënten die worden behandeld met chemotherapie. In ernstige gevallen zorgen deze bijwerkingen ervoor dat de therapie moet worden aangepast of zelfs helemaal gestopt moet worden, wat resulteert in een slechtere prognose. Daarom is het belangrijk om nieuwe aanknopingspunten te vinden om deze neurotoxiciteit te verminderen.

Onderzoeksvragen

We willen onderzoeken of verstoringen van transcriptie door chemotherapie ten grondslag liggen aan de neurologische bijwerkingen, zullen de precieze effecten hiervan op neuronen bestuderen, en zullen de onderliggende biologisch mechanismes die ten grondslag liggen aan deze neurotoxiciteit identificeren. 

Onderzoeksopzet

Het project bestaat uit drie delen, in het eerste deel wordt onderzocht welke type chemotherapie het transcriptie proces verstoort, in het twee deel bestuderen we waarom de neuronen slechter gaan functioneren. In het derde deel proberen we nieuwe factoren te vinden die geremd kunnen worden om de neurologische bijwerking te verminderen. In dit project maken we gebruik van geavanceerde microscopische technieken om transcriptie verstoringen en neuronale functie in levende neuronen te bestuderen.

Verwachte uitkomsten

We verwachten de onderliggende mechanismen van de neurologische bijwerkingen te doorgronden en zo nieuwe aangrijpingspunten voor mogelijke therapieën te ontdekken om in de toekomst deze bijwerkingen te voorkomen of te verminderen.

Omschrijving stappen nodig om resultaat te implementeren

Onze onderzoeksresultaten zullen worden gepubliceerd in wetenschappelijke publicaties en gepresenteerd op (inter)nationale congressen. De kennis opgedaan in dit project zal in de toekomst resulteren in nieuwe aangrijpingspunten om de ernstige neurologische bijwerking van chemotherapie te voorkomen. We werken samen met de Technology Transfer Office van het Erasmus MC en het Oncode Institute om onze behaalde resultaten verder te valoriseren en te valideren voor vervolgonderzoek, waarbij nauw samengewerkt wordt met oncologen en clinici, zowel binnen Erasmus MC als daarbuiten.