Onderzoek naar de progressie van kankervoorstadia door HPV naar kanker met preklinische modellen

Humaan papillomavirus (HPV) kan baarmoederhalskanker, schaamlipkanker en anuskanker veroorzaken. Ondanks dat er een vaccinatieprogramma loopt bij kinderen, zijn er de komende decennia nog veel ongevaccineerde mensen die een risico op kanker door HPV hebben. In deze groep is de kans op een HPV-besmetting heel hoog (80%). Wanneer het virus niet wordt opgeruimd door het immuunsysteem, kunnen er kankervoorstadia ontstaan die kunnen doorgroeien naar kanker. In Nederland zijn er jaarlijks meer dan 10.000 patiënten die de diagnose kankervoorstadium door HPV krijgen. Deze patiënten worden nu veelal behandeld, wat veel klachten, verminkingen en stress geeft. Veel behandelingen zijn bovendien onnodig, omdat de meeste kankervoorstadia (70-90%) zich nooit tot kanker zullen ontwikkelen.

Onderzoeksrichting

Om beter te bepalen wie wel en wie niet behandeling behoeft om kanker te voorkomen, is het belangrijk om te begrijpen welke biologische veranderingen een rol spelen bij de progressie van kankervoorstadia naar kanker. Met name “groei zonder verankering” is hiervoor een belangrijke eigenschap. Gezonde cellen moeten zich hechten aan een ondergrond om te delen, terwijl  kankercellen kunnen delen zonder verankering. Om “groei zonder verankering” te bestuderen hebben de onderzoekers met eerdere financiering van KWF nieuwe methodes ontwikkeld om van alle bekende genen (~25.000) te bepalen of ze bij dit proces actief betrokken zijn. Dit heeft geresulteerd in 6 genen die een belangrijke rol spelen bij “groei zonder verankering”.  

Onderzoeksdoel

Dit project heeft tot doel om te valideren dat de 6 genen belangrijk zijn voor de progressie van kankervoorstadia naar kanker. Hiervoor gebruiken de onderzoekers 3-dimensionale kweekmethoden waarmee ze de kankervoorstadia goed kunnen nabootsen: organotypische raftkweken en organoïden.

Onderzoeksopzet

• In werkpakket 1 zullen de genen getest worden in organotypische raftkweken van cellijnen met HPV en zal bepaald worden welke genen belangrijk zijn voor de groei.
• In werkpakket 2 worden organoïden opgegroeid uit normaal weefsel, kankervoorstadia, kankerweefsel van de baarmoederhals, anus en schaamlippen. Deze organoïden worden uitgebreid gekarakteriseerd en vergeleken met weefsels om te bepalen of ze representatief zijn.
• In werkpakket 3 worden de genen die gevalideerd zijn in werkpakket 1, getest in de organoïden uit werkpakket 2.

Gezien de langdurige samenwerking tussen het laboratorium en de kliniek van deze onderzoeksgroep, hun unieke modelsystemen en hun recente ontwikkeling van baarmoederhalskankerorganoïden, zijn zij uitstekend in staat om dit project succesvol uit te voeren. Organoïden van kankervoorstadia door HPV zijn bovendien niet eerder gemaakt.

Verwachte uitkomst

De genen die functioneel gevalideerd zijn in deze preklinische modellen vormen de basis om het behandeltraject van patiënten met kankervoorstadia door HPV te verbeteren. Dit zal resulteren in minder onnodige behandelingen en dus minder onnodige klachten, verminkingen en stress. Tevens zullen de resultaten en de organoïden leiden tot een betere behandeling van kankervoorstadia die wel behandeling behoeven, alsmede van kanker.  

Stappen naar implementatie

De genen zullen als prognostische ziektemerker eerst getest worden in weefsels en uitstrijkjes die wij de afgelopen 25 jaar hebben verzameld. Validatie zal volgen in reeds lopende prospectieve studies met patiënten met voorstadia van baarmoederhalskanker, anuskanker en schaamlipkanker. Voor de therapeutische toepassing zal samenwerking met de farmacie worden gezocht.