Minder bijwerkingen door meer kennis over een optimale behandeling bij moderne gehypofractioneerde radiotherapie voor prostaatkanker

Een groot deel van de patiënten met prostaatkanker wordt behandeld met uitwendige bestraling (radiotherapie). De laatste decennia zijn de technieken sterk verbeterd waardoor omringend gezond weefsel, zoals de darmen en blaas, beter kan worden gespaard. Desalniettemin ondervindt een deel van de patiënten nog steeds problematische langdurige bijwerkingen, zoals incontinentie voor ontlasting of urine. Tegenwoordig worden vaak zogenaamde hypofractioneringsschema’s gebruikt voor de bestraling. Dit houdt in dat er per keer een hogere dosis wordt gegeven waardoor de patiënt minder vaak hoeft te komen en eerder klaar is met de behandeling. Een nadeel is dat nog weinig bekend is over het effect van hypofractioneren op de kans op de diverse bijwerkingen. Ieder individueel radiotherapieplan wordt zo goed mogelijk gemaakt, met een zo klein mogelijke kans op bijwerkingen, met behulp van voorspellingsmodellen. De oude modellen op basis van data van verouderde bestralingstechnieken zijn minder geschikt voor dit doel. Om dit goed te kunnen doen bij een gehypofractioneerd plan, zijn dus nieuwe modellen op basis van actuele data nodig, zodat voor iedere patiënt het beste bestralingsplan kan worden gemaakt.

Onderzoeksrichting

In dit project verzamelen we data van patiënten die bestraald zijn met gehypofractioneerde radiotherapie, en gebruiken we die data om optimale modellen te maken voor het voorspellen van bijwerkingen. Er wordt gekeken naar de bijwerkingen die de patiënt rapporteert en de bijwerkingen die de artsen rapporteren, tijdens radiotherapie en in de jaren erna. Deze kennis wordt vervolgens beschikbaar gemaakt voor de klinische praktijk, zodat toekomstige patiënten een betere behandeling kunnen krijgen die optimaal is gepland met een zo klein mogelijke kans op bijwerkingen.

Relevantie

Door het ontwikkelen van nieuwe modellen voor het voorspellen van bijwerkingen kunnen we de bestralingen voor toekomstige patiënten verbeteren doordat we het baseren op verbeterde modellen die bijwerkingen beter voorspellen en aansluiten op moderne technieken zoals hypofractionering. Dit zal leiden tot het verminderen van het risico op het krijgen van bijwerkingen. Hiermee wordt de kwaliteit van leven rondom prostaatkanker patiënten verbeterd, wat één van de missies is van KWF.

Doelen van het onderzoek

Het belangrijkste doel van dit project is om nieuwe modellen te ontwikkelen, die aansluiten op de recent ingezette trend om te behandelen met hypofractionering, en op basis hiervan te onderzoeken hoe radiotherapieplannen verbeterd kunnen worden zodat het risico op bijwerkingen zo laag mogelijk wordt. Andere doelen van dit project zijn om meer inzicht en kennis te verkrijgen over 1) het verloop van de bijwerkingen over de tijd, en 2) het verkrijgen van meer kennis over het biologische effect van hypofractionering op de diverse soorten bijwerkingen.

Onderzoeksopzet

Om onze doelen te bereiken, doorlopen we de volgende stappen:

Eerst zullen we de data van een recente groep van circa 350 prostaatkankerpatiënten gaan verzamelen in een onderzoekdatabase. Hiertoe is een studie gestart in 2019 bij patiënten die worden behandeld met moderne bestralingstechnieken en hypofractionering. Deze patiënten vullen voor, tijdens en in de jaren na de behandeling vragenlijsten in omtrent bijwerkingen (zoals darmklachten, plasklachten en seksuele klachten), en de artsen noteren hun bevindingen in de dossiers (zoals bijvoorbeeld medicatiegebruik). Daardoor zal in de periode 2022-2026 voldoende data beschikbaar zijn voor dit project.

Vervolgens worden nieuwe voorspellingsmodellen ontwikkeld die het risico op een bijwerking kunnen voorspellen op basis van dosisverdelingen en andere kenmerken.

Ten slotte kan deze kennis worden gebruikt om behandelplannen te optimaliseren: de modellen worden opgenomen in de software waarmee bestralingsplannen worden gemaakt, en er wordt getest met welke strategie een zo gunstig mogelijk plan gemaakt kan worden voor iedere patiënt. Op deze manier word de nieuwe kennis meteen beschikbaar gemaakt voor de kliniek.

Verwachte uitkomsten en stappen om het in de kliniek te implementeren

Wij verwachten de volgende uitkomsten:

• Adequate modellen voor het optimaliseren van gehypofractioneerde behandelplannen voor alle toekomstige prostaatkankerpatienten.
• Eerste stappen van brede klinische implementatie door in een testomgeving de optimale strategie te onderzoeken.
• Meer kennis over het effect van hypofractioneren op de risico’s van bijwerkingen.

Aanvullende stappen die nodig zijn om het resultaat landelijk te implementeren bestaan uit het communiceren van de resultaten via publicaties, congressen en landelijke bijeenkomsten. Daarmee willen we bereiken dat ook andere radiotherapie-instituten de beste modellen klinisch gaan implementeren. Ook willen we bereiken dat er landelijk meer aandacht komt voor het gebruik van de juiste voorspellingsmodellen bij hypofractionering. Binnen het project zullen de toxiciteitsmodellen reeds geïmplementeerd worden in een testomgeving om belangrijke eerste stappen te maken voor verdere klinische implementatie.