Kunnen we voorspellen welke prostaatkanker patienten extra behandeling nodig hebben? En welke behandeling zou dat dan moeten zijn?

Dit project draagt bij aan een behandeling op maat voor patiënten met prostaatkanker.

Ieder jaar krijgen er in Nederland 11.000 mannen de diagnose prostaatkanker en overlijden 2500 mannen aan deze ziekte. Wanneer de ziekte beperkt is tot de prostaat, wordt de patiënt geopereerd of bestraald met als doel hem te genezen, maar de kans op terugkeer als uitgezaaide ziekte is ca. 30%. Dan is er ook nog uitgezaaide prostaatkanker, ongeneeslijke en gekenmerkt door achteruitgang van de kwaliteit van leven en een hoge kans op overlijden aan de ziekte. Mogelijkheden om uitzaaiing te voorkomen redt dus levens. 

Testosteron remmen

In prostaatkanker is testosteron het belangrijkste kanker-stimulerende hormoon. Hormonale therapie bij prostaatkanker is erop gericht om testosteron te blokkeren. Dat gebeurt door de androgeenreceptor op prostaatcellen te remmen. Dat is een soort antenne waar testosteron aan kan binden.

Deze behandeling vertraagt bij het overgrote gedeelte van de uitgezaaide prostaatkanker patiënten het verloop van de ziekte. Aangezien deze behandeling zo effectief is, zijn er studies verricht met de vraag of patiënten met niet-uitgezaaide prostaatkanker er baat bij hebben als zij, na verwijdering van de prostaat, alsnog ook hormoontherapie krijgen. Dit bleek voor een deel van de geteste patiënten niet het geval, maar het is aannemelijk dat een ander deel van de patiënten wel voordeel zal hebben bij aanvullende behandeling in vroeg stadium van de ziekte: de 30%-groep met een verhoogd risico op terugkeer van de ziekte. Maar hoe vind je deze groep patiënten? Dat is tot dusver helaas nog niet mogelijk. 

Het onderzoek

De androgeenreceptor is het enige en daarmee belangrijkste aangrijpingspunt van de hormonale behandeling. Deze onderzoekers hebben eerder bestudeerd, in het hele DNA van de prostaatkankercel, waar de androgeenreceptor invloed op heeft. Daaruit blijkt dat de receptor aan hele specifieke plaatsen aan het DNA bindt, maar deze DNA-bindingsplaatsen zijn niet voor alle patiënten gelijk. 

Door de bindingsplaatsen van de androgeenreceptor in het DNA van prostaatkankercellen te vergelijken tussen patiënten die wel en niet een terugkeer van de ziekte hebben gehad, hebben de onderzoekers een ‘DNA bindingsprofiel’ kunnen maken dat de terugkeer van prostaatkanker kan voorspellen. 

Maar: het aantal beschikbare stukjes prostaatkanker in dit eerdere onderzoek was beperkt, waardoor er nog niet voldoende bewijskracht is om deze methode echt toe te passen in de kliniek. Doel van dit project is dan ook om deze ontdekking te toetsen in een grotere groep patiënten, en zo de toepassing van deze ontdekking mogelijk te maken.

Relevantie voor de patiënt

Dit onderzoek moet bijdragen aan een behandeling op maat voor prostaatkankerpatiënten. Patiënten met een laag risico op terugkeer van prostaatkanker kunnen de bijwerkingen van een aanvullende behandeling bespaard blijven; patiënten met een hoog risico op terugkeer van de tumor kunnen beter in de gaten gehouden worden.