Het ontwikkelen en testen van telehealth Acceptance Commitment Therapie voor psychologische distress bij patiënten met gevorderde kanker en langdurige behandeling

A.     Achtergrond en probleemstelling
In de afgelopen drie decennia heeft het kankeronderzoek enorme vooruitgang geboekt. Een toenemend aantal patiënten met gevorderde kanker (d.w.z. met uitzaaiingen) zal een behandeling van jaren in plaats van maanden tegemoet zien (bijv. immunotherapie, doelgerichte therapie, al dan niet gecombineerd met hormonale therapie en/of chemotherapie), zij leven dan met kanker als een chronische ziekte. Deze patiënten staan voor de nieuwe uitdaging om een betekenisvol leven mét kanker te leiden, zoals ook is gebleken uit het kwalitatieve en observationele YIG-onderzoek van collega-onderzoeker Dr. Custers (#11889 titled: “Fear of progression in advanced cancer patients with prolonged survival on ongoing cancer treatment in an era of personalized medicine”; Radboudumc). De gevorderde ziekte en langdurige behandeling kunnen hun tol eisen, waardoor het lichamelijke, emotionele en/of sociale functioneren onder druk komen te staan. Bovendien ondervinden patiënten vaak problemen bij het omgaan met aanhoudende onzekerheid over hun prognose, behandelingsopties en toekomstperspectieven. Omgaan met aanhoudende onzekerheid in een langdurig ziektetraject is een grote uitdaging, die samengaat met psychische onrust (“psychological distress”).

B.     Onderzoeksrichting/voorgestelde oplossing
Interventies gebaseerd op acceptatie vormen een zeer geschikte benadering voor patiënten met gevorderde kanker. Zelfs onder de beste omstandigheden zullen zij emotionele gevolgen ervaren die niet verminderd kunnen worden met traditionele probleemoplossende benaderingen. Het doel van het voorgestelde project is om een kortdurende telehealth Acceptatie en Commitment Therapie (getiteld: “RE-ACT”) te ontwikkelen om deze patiënten te ondersteunen bij het vinden van doel en betekenis in het leven met gevorderde kanker en aanhoudende onzekerheid en zodoende de kwaliteit van leven te verbeteren.

C.     Relevantie
Tegenwoordig worden steeds meer patiënten met kanker in een gevorderd stadium gedurende vele maanden tot jaren behandeld, met een onzeker ziektebeloop. Hoewel deze patiënten een ongeneeslijke vorm van kanker hebben is de dood nog niet dichtbij. Hun kanker wordt steeds meer als chronische ziekte ervaren. Desondanks blijft het ziektebeloop onvoorspelbaar, de dreiging van kankerprogressie is voortdurend aanwezig. Patiënten met gevorderde kanker en relatief lange, maar onzekere ziektetrajecten ervaren vaak moeite met het tolereren van onzekerheid, of "angst voor het onbekende". Dit hangt samen met psychologische distress, een begrip waar vooral bij cancer survivors aandacht voor wordt gevraagd. Op dit moment richt de bestaande psychologische zorg zich onvoldoende op de behoeften van deze opkomende patiëntenpopulatie. Weinig psychologische interventies richten zich specifiek op het hanteren van onzekerheid bij patiënten die leven met een chronische maar ongeneeslijke vorm van kanker. Het doel van het huidige projectvoorstel is dit hiaat op te vullen door het ontwikkelen en toetsen van de haalbaarheid van RE-ACT. Deze wetenschappelijk onderbouwde behandeling helpt op een flexibele manier en met op waarden gebaseerd gedrag om te gaan met problemen. De hypothese is dat RE-ACT psychologische distress zal verminderen terwijl ook tolerantie voor onzekerheid zal verbeteren, wat kan leiden tot een betere kwaliteit van leven.

D.     Onderzoeksvragen
De specifieke doelstellingen van het project zijn:
Doelstelling 1: a) Het ontwikkelen en verfijnen van de RE-ACT interventie voor patiënten met gevorderde kanker met psychologische distress tijdens levensverlengende behandeling (bijv. immunotherapie, doelgerichte therapie, gecombineerd met hormonale therapie en/of chemotherapie); b) Het onderzoeken van de haalbaarheid van RE-ACT; c) Het ontwikkelen van een online psycho-educatie module voor deelnemers in de controlegroep (zogenaamde “gebruikelijke zorg”).
Doelstelling 2: Het beoordelen van de haalbaarheid van de RE-ACT interventie in vergelijking met gebruikelijke zorg (online psycho-educatie module) in een kleine gerandomiseerde en gecontroleerde trial (RCT) bij 60 patiënten met gevorderde kanker en levensverlengende behandeling.

E.      Onderzoeksopzet
Dit projectvoorstel bestaat uit een kwalitatieve fase, de van ontwikkeling en aanpassing van de interventie (Doelstelling 1) en een evaluatiefase (Doelstelling 2) met twee bijbehorende werkpakketten.
Werkpakket 1: Voor het proces van aanpassing van de interventie put ik uit eerdere ervaring met het aanpassen van interventies en uit het ADAPT-ITT-model. Dit model biedt een kader voor het systematisch aanpassen van interventies en bestaat uit acht verschillende stappen. In werkpakket 1 zal ik me richten op deze stappen middels een iteratief proces met input uit interviews met maximaal 20 patiënten met gevorderde kanker. Na het ontwikkelen van de RE-ACT interventie, zullen we een eerste test doen van de haalbaarheid bij maximaal 10 patiënten om de interventie verder te verfijnen.
Werkpakket 2: In werkpakket 2 zullen we in totaal 60 patiënten met gevorderde kanker en psychologische distress tijdens levensverlengende behandeling randomiseren naar de 8 weken durende RE-ACT interventie (N=40) en gebruikelijke zorg (N=20, online psycho-educatie module). De haalbaarheid wordt onderzocht door te kijken naar: 1) de vraag naar de interventie; 2) de aanvaardbaarheid; 3) de integratie van de interventie binnen de deelnemende centra; en 4) de voorlopige effectiviteit van de interventie.

F.      Verwachte uitkomsten
De voorgestelde RE-ACT interventie is speciaal ontworpen voor patiënten met kanker in een gevorderd stadium en biedt een nieuwe benadering voor het beter omgaan met onzekerheid tijdens langdurige levensverlengende behandeling van gevorderde kanker. Het aanbieden van RE-ACT via telehealth zal helpen om het bereik van psychosociale interventies voor deze doelgroep in Nederland uit te breiden. Indien RE-ACT geschikt blijkt voor de beoogde doelgroep, dan zal de onderzoeker een toekomstig projectvoorstel uitwerken om de effectiviteit van RE-ACT in een grotere RCT te toetsen.

G.     Omschrijving stappen nodig om resultaat te implementeren
Na succesvolle afronding van het voorgestelde YIG-project, zullen we meer kennis hebben over de haalbaarheid en de voorlopige effectiviteit van de RE-ACT interventie voor de groeiende populatie van patiënten met gevorderde kanker en langdurige levensverlengende behandeling. Als de RE-ACT interventie haalbaar is, is het verkrijgen van toekomstige financiering een noodzakelijke vervolgstap om een grootschalige RCT uit te voeren waarin de definitieve haalbaarheid en effectiviteit van RE-ACT in diverse Nederlandse instellingen wordt onderzocht. Vervolgens is het ons doel om de interventie te implementeren en te verspreiden in academische en algemene ziekenhuizen, evenals in psycho-oncologische GGZ-instellingen in Nederland.