Gunstige en ongunstige neveneffecten van preventieve eierstokverwijdering bij vrouwen met een hoge kans op eierstokkanker

Gerichte Gift
afgerond

Onderzoekssamenvatting

Voor vrouwen uit families met erfelijke eierstokkanker bestaat nog geen goede screeningsmethode. De enige effectieve manier om de ziekte te voorkomen, is verwijdering van de eierstokken. Deze operatie wordt aangeraden bij vrouwen met een verhoogd risico tussen de 35-45 jaar. Jaarlijks vindt deze ingreep bij zo’n 500 vrouwen plaats.

Het is een zware operatie, zowel fysiek als mentaal. Zo wordt de productie van hormonen abrupt gestopt en zullen deze vrouwen vervroegd in de overgang komen. Mogelijk nadelige gevolgen die daarmee samenhangen zijn botontkalking, meer kans op hart- en vaatziekten en geheugenstoornissen. Dit zijn echter gevolgen die bekend zijn bij vrouwen die vervroegd, maar op natuurlijke wijze, in de overgang terecht zijn gekomen. Hoe dit zit bij vrouwen bij wie de eierstokken zijn verwijderd, dat is nog niet onderzocht.

Voordelige neveneffecten zijn er ook: zo lijkt de veranderde hormoonhuishouding de kans op borstkanker te verlagen. Voor wat betreft het effect op erfelijke borstkanker spreken de onderzoeken tot nu toe elkaar tegen.

Doel van het project

Dit onderzoek moet bijdragen aan een betere kwaliteit van leven voor vrouwen uit families met erfelijke borst- en eierstokkanker.

De onderzoekers hebben daarbij 2 doelen:

  1. Onderzoeken of de kans op borstkanker na eierstokverwijdering is verlaagd (en in welke mate) en of de overleving van patiënten met borstkanker verbetert na eierstokverwijdering.
  2. Mogelijke negatieve gevolgen van eierstokverwijdering goed in kaart brengen. 

 
Plan van aanpak

De onderzoekers beschikken over gegevens van 6000 vrouwen met een hoog risico op eierstokkanker, vergaard in het kader van de HEBON-studie. Daarin kan worden gerekend aan de risico’s op borstkanker en hart- en vaatziekten voor vrouwen die wél voor hun 45e een eierstokverwijdering hebben ondergaan en de vrouwen bij wie dat niet is gebeurd. 

Voor het tweede onderzoeksdoel worden 500 vrouwen uitgenodigd die deze ingreep hebben meegemaakt en 250 vrouwen bij wie dat niet zo is; bij deze vrouwen zullen de conditie van het hart, vaten en botten worden gemeten. Ook worden de deelnemers onderworpen aan online tests om hun cognitieve vaardigheden te bepalen, en vullen ze vragenlijsten op het gebied van kwaliteit van leven in. Dat maakt het mogelijk om de gevolgen van eierstokverwijdering gedetailleerd in kaart te brengen.

Relevantie voor de patiënt

Mocht het onderzoek aantonen dat vrouwen na eierstokverwijdering inderdaad een hoger risico hebben op andere ziekten en kwalen, dan kan deze kennis worden gebruikt om vrouwen hier beter over voor te lichten dan nu het geval is.

Ook willen de onderzoekers in dat geval een nazorgprogramma opzetten, om dergelijke problemen vroegtijdig op te sporen en in te kunnen grijpen waar mogelijk. 

Beter inzicht in de mate waarop het borstkankerrisico wordt verminderd is van groot belang voor vrouwen en hun behandelaars om de voor- en nadelen van borstkankerscreening en preventieve verwijdering van de borsten tegen elkaar af te kunnen wegen. De voorlichting en adviezen voor een jonge vrouw uit een familie met erfelijke borst- en eierstokkanker zullen dan beter aansluiten op haar persoonlijke situatie.

Nieuws en resultaten

4 oktober 2025
Aan de Nederlandse HARMOny-studie deden 721 vrouwen mee: 493 die vóór hun 45e hun eierstokken en eileiders lieten verwijderen en 228 die dit pas na de overgang deden. Ongeveer 18 jaar na de operatie bleken vrouwen die een operatie vóór hun 45e hadden gehad een lagere botdichtheid te hebben in de onderrug en heup. Toch was er geen duidelijk verschil in het aantal vrouwen met botontkalking (osteoporose of osteopenie) of botbreuken op latere leeftijd. De onderzoekers concluderen dat vroege verwijdering van eileiders en eierstokken blijvende effecten kan hebben op de botgezondheid. Ze pleiten echter niet voor actieve controle op botbreuken bij vrouwen die voor hun 45e hun eileiders en eierstokken hebben laten verwijderen.