Fysieke activiteit tijdens de chemotherapie, beschermt het tegen hartschade?

Alpe d'HuZes
afgerond

Onderzoekssamenvatting

Vrouwen die behandeld zijn voor borstkanker lopen een verhoogd risico op hart en vaatziekten, vooral wanneer zij cardiotoxische chemotherapie krijgen, wat vaak het geval is. Er zijn enkele medicijnen beschikbaar die de hartschade kunnen beperken, maar deze hebben serieuze bijwerkingen. Fysieke inspanning tijdens chemotherapie heeft in dierstudies laten zien dat het de schadelijke invloed van chemotherapie op het hart ook tegen kan gaan. Fysieke inspanning zorgt voor veel fysiologische aanpassingen die als resultaat hebben dat er vermindering van schade optreedt aan de hartspier. Hoewel deze dierstudies veelbelovend zijn is het beschermende effect van inspanning tijdens cardiotoxische chemotherapie bij mensen nog nooit onderzocht. Dit zou de eerste studie zijn die op basis van twee bestaande cohorten deze vraag op een efficiënte wijze kan beantwoorden.

Onderzoeksrichting / voorgestelde oplossing

Met dit onderzoek willen we nagaan of vrouwen die tijdens cardiotoxische chemotherapie fysiek actiever waren beter beschermd zijn tegen hartschade gemiddeld 5 jaar na hun behandeling.

Relevantie (hoe draagt het bij aan de missie van KWF?)

Wanneer fysiek actief zijn tijdens cardiotoxische chemotherapie beschermt tegen het ontstaan van hartschade zullen meer patiënten hierop gewezen kunnen worden of in begeleid worden, waardoor meer vrouwen fysiek actief zijn tijdens de chemotherapie en dus minder snel hartschade zullen oplopen. Wanneer dat het geval is zullen zij een betere kwaliteit van leven ervaren, wat in lijn is met de derde doelstelling van het KWF (`betere kwaliteit van leven`).

Onderzoeksvragen

De hoofdonderzoeksvraag is:

  • Beschermt het volgen van een beweegprogramma, tijdens het ondergaan van cardiotoxische chemotherapie, tegen hartschade bij vrouwen met borstkanker?

Secundaire onderzoeksvragen zijn:

  1. Is er een dosis-respons relatie tussen de mate van fysieke activiteit en (verminderde) hartschade bij vrouwen met borstkanker die wel of geen beweegprogramma volgden tijdens cardiotoxische chemotherapie?
  2. Zijn er (gemiddeld vijf jaar na behandeling) verschillen in hartfunctie, conditie, vermoeidheid en kwaliteit van leven, tussen vrouwen met borstkanker die wel of niet een beweegprogramma volgden tijdens cardiotoxische chemotherapie.
  3. Zijn er (gemiddeld vijf jaar na behandeling) relaties tussen hartfunctie en –structuur en fysieke conditie bij vrouwen met borstkanker die wel of niet een beweegprogramma volgden tijdens cardiotoxische chemotherapie?

Onderzoeksopzet

Het betreft een observationele studie waarbij vrouwen met borstkanker geïncludeerd zullen worden die gemiddeld 5 jaar geleden deel hebben genomen aan een onderzoek naar de effectiviteit van bewegen tijdens chemotherapie. In twee studies (PACT en PACES studie) is destijds onderzocht of bewegen de fitheid van patiënten kon verbeteren en de vermoeidheid kon beperken. Deze twee studiegroepen vormen nu een perfecte groep om op efficiënte manier de hoofdonderzoeksvraag te beantwoorden. Vrouwen zullen uitgenodigd worden om vragenlijsten (vermoeidheid, kwaliteit van leven en beweeggedrag op dit moment en de afgelopen vijf jaar) en fysieke metingen (MRI van het hart, een inspanningstest en echocardiografie metingen in rust en tijdens inspanning) te ondergaan. MRI is momenteel de meest precieze en gevoelige maat voor het detecteren van hartschade en maakt het mogelijk vroege afwijkingen op te sporen.

Verwachte uitkomsten

We verwachten dat patiënten die tijdens de periode van cardiotoxische chemotherapie een beweegprogramma volgden minder hartschade zullen hebben opgelopen, dan zij die geen beweegprogramma volgden in die periode. Daarnaast onderzoeken we of er mogelijk een dosis-respons effect is tussen de mate van bewegen en verminderde hartschade. We zullen ook kunnen aantonen wat de verschillen zijn op middellange termijn bij patiënten die wel en niet deelnamen aan een trainingsprogramma tijdens cardiotoxische chemotherapie op het gebied van hartfunctie, fysieke fitheid en psychosociale variabelen. Daarnaast kunnen we aantonen of en in welke mate hartschade geassocieerd is met inspanningscapaciteit. Dit geeft aanwijzingen voor de impact op het dagelijks functioneren van patiënten.

Benodigde stappen voor implementatie

Wanneer aangetoond wordt dat fysieke activiteit inderdaad een beschermend effect laat zien tegen hartschade kunnen meer vrouwen die chemotherapie ondergaan hierover door hun arts of fysiotherapeut geïnformeerd worden en begeleid worden in hun chemotherapie periode. Fysieke activiteit tijdens chemotherapie kan dan aangeboden worden met als doel fitter blijven tijdens de chemotherapie maar ook hun risico op behandeling gerelateerde hartschade tegengaan, hun kwaliteit van leven verbeteren en zorgkosten voor de persoon zelf en de maatschappij.

Nieuws en resultaten

Januari 2024

Bewegen tijdens chemotherapie lijkt op de lange termijn geen duidelijk effect te hebben op cognitieve klachten bij borstkanker. De onderzoekers volgden vrouwen met borstkanker gemiddeld 8,5 jaar na hun behandeling. Zij vergeleken vrouwen die tijdens de chemotherapie een begeleid beweegprogramma volgden met vrouwen die dat niet deden. Op de lange termijn vonden zij geen duidelijk verschil in cognitieve klachten of in uitkomsten van geheugen- en aandachtstests. Ook meer lichamelijke activiteit hing niet samen met betere cognitieve uitkomsten. Wel hadden sommige vrouwen jaren later nog lichte cognitieve klachten. De studie laat zien dat bewegen belangrijk blijft voor de algemene gezondheid, maar in dit onderzoek geen aantoonbaar langdurig beschermend effect had op het denken en geheugen.