Effecten van kanker of een kankerbehandeling tijdens de zwangerschap op het kind (CRADLE-II)

Kanker bij zwangere vrouwen komt relatief weinig voor: 1 op de 1000 zwangere vrouwen. De verwachting is dat dit de komende jaren toeneemt. Vrouwen worden op latere leeftijd zwanger en er is meer diagnostiek mogelijk tijdens de zwangerschap. Sinds 2017 wordt aan iedere zwangere in Nederland de niet-invasieve prenatale bloedtest aangeboden. Een bloedtest waarbij DNA in het bloed van de zwangere wordt onderzocht op afwijkingen bij de foetus. Deze test kan ook bepaalde types kanker opsporen bij de aanstaande moeder. Dit brengt nieuwe dilemma’s en uitdagingen met zich mee.

CRADLE-I

In onze vorige CRADLE onderzoeken werd in vijf Europese medische centra onderzoek gedaan naar de effecten van kanker tijdens de zwangerschap op het kind. Al deze centra zijn aangesloten bij het International Network on Cancer Infertility and Pregnancy (INCIP). De onderzoeken toonden aan dat kankerbehandeling tijdens de zwangerschap mogelijk is, maar hebben ook geleid tot nieuwe onderzoeksvragen.

In onze onderzoeken naar de mogelijke effecten van blootstelling in de baarmoeder aan kanker en kankerbehandeling vonden we een aantal verschillen. In de korte- en middellange termijn opvolging constateerden we ten eerste dat kinderen die prenataal zijn blootgesteld aan kanker en chemotherapie een lagere verbale intelligentie hebben. Verder hadden de kinderen meer moeite met het reguleren van hun emoties, een hogere bloeddruk en vaker gehoorschade in vergelijking met hun leeftijdsgenoten.

Daarnaast zijn er mogelijk risico’s op de lange termijn. Er is namelijk vaker sprake van een laag geboortegewicht en de baby’s lopen een groter risico om op de intensive care voor pasgeborenen (NICU) opgenomen te worden. Onderzoek naar een laag geboortegewicht en NICU opnames laat zien dat deze kinderen het risico lopen om op latere leeftijd last te krijgen van chronische ziekten zoals hart- en vaatziekten en stofwisselingsziekten. Bovendien hebben deze kinderen een hoger risico op een vertraagde neuro-motorische ontwikkeling. 

Onderzoeksrichting CRADLE-II

De behandeling van kinderkanker brengt risico’s met zich mee. Sommige behandelingen hebben blijvende gevolgen zoals hartproblemen, gehoorverlies, verminderde vruchtbaarheid, neurologische problemen, het ontstaan van een tweede soort kanker of een versnelling/vertraging van de puberteit.

De vraag is of deze gevolgen ook ontstaan wanneer een kind prenataal aan deze behandelingen wordt blootgesteld. Hier speelt mee dat de eerste duizend dagen van het leven, vanaf de bevruchting tot de tweede verjaardag, bepalend zijn voor de rest van het leven. Kanker tijdens de zwangerschap brengt veel spanning en onzekerheid met zich mee. Stress en ondervoeding tijdens de zwangerschap en een gebrek aan hechting kunnen de ontwikkeling van een kind blijvend beïnvloeden.

Binnen CRADLE-II willen we daarom specifieker onderzoek doen naar het effect van deze stressvolle gebeurtenis. Hiervoor wordt een extra meetmoment gepland op de leeftijd van 6 maanden. Ook kijken we naar diagnoses, behandelingen, prognoses, prenatale en postnatale factoren. 

Onderzoeksdoelen CRADLE-II

CRADLE-II is ontwikkeld omdat er nog steeds onduidelijkheden zijn over de risico’s die kinderen lopen die prenataal zijn blootgesteld aan een vorm van kanker en/of kankerbehandeling lopen.

1. Ons eerste doel is te kijken in welke mate er bepaalde subgroepen – binnen de groep van kinderen van moeders met kanker tijdens de zwangerschap - te onderscheiden zijn die een groter risico lopen op ontwikkelingsstoornissen. Het herkennen van deze “hoge risico groepen” is zeer belangrijk. Hierdoor kunnen we doelgerichte behandelingen en / of interventies ontwikkelen. Zo hopen we op de lange termijn de negatieve effecten te verkleinen.
    
2. Het tweede doel is het ontwikkelen van een set van minimale universele uitkomstmaten. Daarnaast gaat het om het ontwikkelen van richtlijnen op internationaal niveau voor de opvolging van kinderen die prenataal zijn blootgesteld aan kanker en de behandeling hiervan. Door gebruik te maken van universele uitkomstmaten en klinische richtlijnen krijgt ieder kind dat prenataal blootgesteld is aan kanker en of kankerbehandeling, op internationaal niveau, dezelfde nazorg. Daarnaast kunnen de onderzoekers makkelijker onderzoeken samenvoegen en uitkomsten met elkaar vergelijken.

Onderzoeksopzet CRADLE-II

Om onze doelen te realiseren, willen we:

1. Een lange termijn studie uitvoeren bij het Nederlandse cohort van de kinderen die al zijn geïncludeerd in onze opvolging (n=134) en de nieuwe kinderen (n=80). Het protocol van de opvolging zal aangepast worden. Er zullen nieuwe testen worden toegevoegd om de nieuwe onderzoeksvragen te beantwoorden. Het nieuwe protocol zal worden voorgelegd in de vier andere Europese centra (n=316) die betrokken zijn bij de opvolging van het kind. 
2. Het analyseren van de data van alle Nederlandse kinderen (n=214) en het internationale cohort (n=316) in de opvolging. We verwachten specifieke subgroepen te onderscheiden die wellicht een groter risico lopen op ontwikkelingsstoornissen op de korte en/of lange termijn. 
3. Het ontwikkelen van een minimale gestandaardiseerde set van uitkomstmaten en internationale richtlijnen om kinderen die prenataal zijn blootgesteld aan kanker en kankerbehandeling op te volgen. Hierbij willen we gebruik maken van de richtlijnen die al worden gebruikt om kinderen die zijn behandeld voor kinderkanker op te volgen.

Verwachte uitkomsten

We verwachten beter inzicht te verkrijgen in de mogelijke effecten van blootstelling in de baarmoeder aan kanker en kankerbehandeling. Hierdoor kunnen we klinische richtlijnen ontwikkelen waardoor professionals de behandeling voor zwangere vrouwen met kanker doelgerichter kunnen maken en de consequenties voor het kind kunnen verminderen. Tot slot zullen alle kinderen internationaal op dezelfde manier worden opgevolgd, wat snel informatie oplevert en het doen van gezamenlijk onderzoek vereenvoudigd. 

Samenwerking onderzoeksgroep

Prof. dr. Frédéric Amant is hoogleraar en hoofdonderzoeker van de CRADLE- II studie. Sinds 2004 zet hij zich in voor zwangere kankerpatiënten. Hij is voorzitter en oprichter van het International Network on Cancer, Infertility and Pregnancy (INCIP). Dit netwerk bestaat inmiddels uit 65 centra in 27 verschillende landen. De onderzoekers betrokken bij CRADLE-II zijn werkzaam in het Antoni van Leeuwenhoek, Prinses Maxima Centrum, Amsterdam UMC, UMC Groningen, UZ Leuven (België), Hospital Sick Children (Canada).

Het is een multidisciplinair team dat bestaat uit artsen, ontwikkelingspsychologen, neuropsychologen, fysiotherapeuten, biomedische wetenschappers en verpleegkundige. Er is een nauwe samenwerking met de Adviesgroep Kanker in de Zwangerschap (AKZ), een landelijke multidisciplinaire adviesgroep, onder leiding van dr. Christianne Lok, die schriftelijk advies geeft aan artsen die zwangere patiënten met kanker behandel.

Nieuws en resultaten

2 oktober 2025
Bij 25 kinderen die in de baarmoeder werden blootgesteld aan platinahoudende chemotherapie (cisplatine of carboplatine) is het gehoor getest op ongeveer 6-jarige leeftijd. Bij 6 van hen (24%) werd een blijvend gehoorverlies gevonden, vooral bij hogere tonen. Dit gehoorverlies was niet vast te stellen met de standaard gehoorscreening direct na de geboorte. De onderzoekers concluderen dat blootstelling aan platinahoudende chemotherapie vóór de geboorte kan leiden tot gehoorproblemen op latere leeftijd. Zij adviseren daarom langdurige en gestandaardiseerde gehoorcontroles bij deze kinderen vanaf de geboorte.

• Lees de publicatie in BMC Pediatrics