Een CD103 PET-scan van tumor infiltrerende T-cellen als ondersteuning voor behandelbeslissingen bij patiënten met kanker

Het probleem:
Een deel van de patiënten met kanker reageren erg goed op behandeling met immuuntherapie. Echter, we zijn op dit moment nog niet goed in staat om vooraf - of kort na start van  de behandeling - te voorspellen of immuuntherapieën gaan aanslaan. Hierdoor worden veel patiënten behandeld zonder dat zij hier baat bij hebben, maar helaas wel de bijwerkingen van deze behandeling ervaren. De maatschappelijke gevolgen zijn hoge kosten voor de samenleving. Het hoofddoel van dit project is het ontwikkelen van een nieuwe methodiek om in een vroeg stadium vast te stellen of een immuuntherapie zal aanslaan.
 
Onze oplossing:
Bij patiënten die goed reageren op immuuntherapie zijn er T cellen aanwezig in de tumor die de kankercellen doden. Echter, niet alle T cellen in een tumor zijn betrokken bij het doden van kankercellen. Het identificeren van de “juiste” T cellen is dus essentieel om patiënten die reageren op immuuntherapie te kunnen onderscheiden van patiënten die niet reageren op immuuntherapie. Onlangs hebben wij en anderen deze "juiste" T cellen geïdentificeerd aan de hand van een zogeheten oppervlakte eiwit: CD103. Voor dit project hebben wij antistoffen ontwikkeld waarmee wij CD103 kunnen herkennen. Met deze antistoffen kunnen wij het aantal kankerdodende T cellen in de tumor(en) in kaart brengen. Op basis van deze “landkaart” verwachten wij in een vroeg stadium te kunnen bepalen of een immuuntherapie gaat aanslaan bij de patiënt.
 
De studieopzet:
Binnen het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) hebben wij een eiwit, genaamd CD103, geïdentificeerd dat specifiek voorkomt op de kankerdodende T cellen in tumoren. Vervolgens hebben wij antistoffen ontwikkeld die specifiek aan CD103 binden. Dit hebben we gedaan voor zowel muis als mens CD103. In deze studie richten we ons op muis CD103. Binnen deze studie gaan wij deze antistof voor muis CD103 geschikt maken voor moleculaire beeldvorming met behulp van een zogenaamde PET scan (PET = positron emissie tomografie). Hiervoor maken wij gebruik van de jarenlange ervaring van de afdeling nucleaire geneeskunde en moleculaire beeldvorming van het UMCG bij het ontwikkelen en toepassen van speurstoffen (tracers) voor het afbeelden van diverse processen in patiënten. De PET “tracer” die wij gaan maken zal gevalideerd worden in muizenstudies met meerdere tumormodellen. In het kort zullen muizen behandeld worden met klinisch relevante vormen van immuuntherapie. Analoog aan mensen reageren sommige muizen wel en sommige muizen niet op de behandeling. Tijdens de behandeling zullen wij middels CD103 PET de tumoren vervolgen. De verzamelde gegevens zullen gebruikt worden om te bepalen of CD103 PET het aanslaan van immuuntherapie in beeld kan brengen en daarmee kan voorspellen of de behandeling gaat aanslaan. 

De verwachte uitkomst:
Wij verwachten dat het aanslaan van immuuntherapie in beeld kan worden gebracht middels CD103 PET en dat CD103 PET in een vroeg stadium de muizen kan identificeren die baat hebben bij immuuntherapie. Na succesvolle afronding van dit project zullen wij de stap naar klinische testen gaan maken met behulp van de door ons al ontwikkelde antistoffen die mens CD103 herkennen. Dit project is een belangrijke eerste stap in de ontwikkeling van een techniek die in een vroeg stadium zou kunnen bepalen welke patiënten baat ondervinden van behandeling met immuuntherapie.

Verder ontwikkelingsplan:
Indien succesvol kunnen wij in de toekomst voor de mens CD103 PET tracers maken en  een klinische studie opzetten om te bepalen of een PET scan met onze nieuwe tracer inderdaad de kanker dodende T cellen in mensen kan detecteren. Hierna kunnen we onderzoeken of we de juiste patiënten de behandeling met immunotherapie kunnen laten krijgen en worden patiënten niet onnodig blootgesteld aan bijwerkingen. De voortgang van het project en de hieruit voorkomende resultaten zullen gedeeld worden door terugkoppeling naar KWF. Contact met patiëntenverenigingen zal in een vroeg stadium gestart worden (stichting Olijf) zodra blijkt dat de resultaten dusdanig veelbelovend zijn dat we kunnen door ontwikkelen richting de kliniek.