De vijand wordt een bondgenoot: tryptofaan tekort in longkanker onthult een nieuwe klasse van T-celdoelwitten

Plaveiselcel-longkanker is een subtype van longkanker dat bij ongeveer 30% van de mensen met longkanker voorkomt. Bestaande behandelingen werken bij deze vorm vaak minder goed. Onderzoekers onderzoeken daarom of afwijkende eiwitstukjes op de kankercellen nieuwe herkenningspunten kunnen zijn voor afweercellen.

Doel van het onderzoek

De onderzoekers willen afwijkende eiwitstukjes vinden die op plaveiselcel-longkankercellen te zien zijn. Ze onderzoeken ook of afweercellen deze stukjes kunnen herkennen en of die afweercellen in de toekomst kunnen worden ingezet tegen de tumor.

Waarom is dit onderzoek nodig?

Bij sommige patiënten bevat de tumor veel afweercellen. Toch kunnen kankercellen aan de afweer ontsnappen. Actieve afweercellen maken interferon-gamma aan. Deze stof kan het enzym IDO1 in de tumor activeren. IDO1 breekt het aminozuur tryptofaan af.

Tryptofaan is nodig om eiwitten te maken. Als er te weinig tryptofaan is, kunnen kankercellen fouten maken bij de productie van eiwitten. Zo kan tryptofaan worden vervangen door een ander aminozuur, of kan de afleesvolgorde verschuiven. De afwijkende eiwitten worden in kleinere stukjes geknipt en op de buitenkant van de kankercel getoond. Mogelijk kunnen afweercellen deze stukjes herkennen en de kankercel aanvallen.

Hoe wordt dit onderzoek uitgevoerd?

Het onderzoek bestaat uit 3 stappen:

1. De onderzoekers onderzoeken 50 monsters van plaveiselcel-longkanker en het gezonde weefsel ernaast. Ze zoeken naar afwijkende eiwitstukjes die op de kankercellen worden getoond. Daarna controleren ze de gevonden stukjes met laboratoriumproeven.
2. De onderzoekers gebruiken de bevestigde eiwitstukjes om afweercellen uit bloed van gezonde donoren te vinden die deze stukjes herkennen. Ze onderzoeken welke afweercellen de kankercellen herkennen en testen of ze ook gezond weefsel aanvallen. De onderzoekers brengen daarna de herkenningsreceptoren van de meest geschikte afweercellen in kaart.
3. De geselecteerde afweercellen worden getest in muizen met menselijke plaveiselcel-longkankercellen. Zo onderzoeken de onderzoekers of de cellen de tumor kunnen bestrijden en of de aanpak veilig lijkt.

Wat levert dit onderzoek op?

Het onderzoek moet duidelijk maken welke afwijkende eiwitstukjes op plaveiselcel-longkankercellen voorkomen en of afweercellen die stukjes kunnen herkennen. De resultaten kunnen kennis en eerste bewijs opleveren voor een mogelijke toekomstige behandeling met afweercellen. Deze aanpak wordt in dit project onderzocht in laboratoriumproeven en muizen; er worden nog geen patiënten mee behandeld.

Nieuws en resultaten

Oktober 2026

Onderzoekers hebben 2 factoren gevonden die kankercellen helpen om afwijkende eiwitten te maken wanneer er weinig tryptofaan beschikbaar is. Het gaat om de enzymen ADAR1 en FTSJ1. Vooral FTSJ1 hielp bij het vervangen van tryptofaan door fenylalanine. Daardoor ontstonden afwijkende eiwitstukjes die op kankercellen konden worden getoond.

In proeven met longkankercellen leidde het uitschakelen van FTSJ1 tot minder van deze eiwitstukjes en een lagere reactie van afweercellen. Ook zagen de onderzoekers in muizen met longkankercellen dat na toediening van afweercellen meer afwijkende eiwitstukjes aanwezig waren. Dit effect was kleiner wanneer de tumorcellen geen FTSJ1 hadden.

De studie geeft meer inzicht in hoe kankercellen deze afwijkende eiwitstukjes maken en hoe afweercellen ze kunnen herkennen.

• Lees de publicatie in Nature Cell Biology