Tatoeages en het risico op kanker

De kans op kanker door tatoeages is klein, maar niet verwaarloosbaar. In tatoeage-inkt kunnen kankerverwekkende stoffen zitten. Ook zijn er wetenschappelijke aanwijzingen voor een verband tussen tatoeages en kanker.

Wat zit er in tatoeage-inkt?

Tatoeage-inkt bestaat uit een mengsel van pigmenten (kleurstoffen) en hulpstoffen, zoals oplosmiddelen, verdikkingsmiddelen en conserveermiddelen. De inkt kan vervuild zijn met zware metalen, polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAKs) en/of aromatische amines. Deze stoffen kunnen kankerverwekkend zijn.

Wet- en regelgeving tatoeages

In 2022 en 2023 zijn de eisen voor kleurstoffen aangescherpt in de Europese REACH-verordening. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) controleert samen met de GGD of ondernemers zich aan de voorschriften houden. Zij inspecteren o.a. of tattooshops veilig en hygiënisch werken.

Wat zegt de wetenschap over het risico van tatoeages?

Het Internationale Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) classificeert meerdere tatoeagebestanddelen als kankerverwekkend, waarschijnlijk kankerverwekkend of mogelijk kankerverwekkend. Deze stoffen kunnen na tatoeage elders in het lichaam terechtkomen. Zo troffen onderzoekers o.a. titaniumdioxide aan in lymfeklieren. IARC spreekt daarom van een 'potentieel risico op kanker in o.a. de lymfeklieren, blaas, nieren en lever'. Bekijk hun standpunt en FAQ. 

Meerdere onderzoeken wijzen op een verband tussen tatoeages en kanker, waaronder twee Scandinavische studies: 

• Een Zweedse studie suggereert dat mensen met tatoeages een 1,21 keer hoger risico op lymfeklierkanker hebben, maar dit verschil was niet statistisch significant (kan op toeval berusten). Een alternatieve analyse, die minder strikt rekening hield met het oorspronkelijke studieontwerp, was wél significant. Hierbij kwam het risico op 1,18 hoger uit. 
• Een Deense studie onder tweelingen toont aan dat mensen met tatoeages een 1,62 keer hoger risico op huidkanker hebben. Bij grote tatoeages (groter dan een handpalm) steeg dit naar 2,37. Het risico op lymfeklierkanker was bij grote tatoeages 2,73 keer zo hoog, maar verschilde bij kleine tatoeages niet statistisch significant. 

Hoewel deze studies aanwijzingen geven voor een verhoogd risico op kanker, bewijzen ze niet dat tatoeages de oorzaak zijn. Het studieontwerp (observationeel onderzoek op basis van zelfrapportage) is niet geschikt om een directe oorzaak-gevolgrelatie vast te stellen. Ook andere risicofactoren spelen mogelijk een rol. Zo is bijvoorbeeld niet onderzocht of mensen met tatoeages vaker onveilig zonnen. Voor rookgedrag werd wel gecorrigeerd.

Meer onderzoek is nodig om sluitend bewijs te leveren, maar de beschikbare resultaten maken de gezondheidsrisico’s van tatoeages wel aannemelijk. Ook de onderzoekers pleiten voor meer bewustwording over de mogelijke gevaren.

Daarnaast is het belangrijk om de risico's in perspectief te plaatsen. Ongeveer 20 op de 1.000 Nederlanders krijgt ooit te maken met lymfeklierkanker. Een stijging van 21% zou dat verhogen naar 24 op de 1.000. Of dat een reden is om geen tatoeage te laten zetten, is een persoonlijke afweging.

Welke factoren spelen mee?

Het gezondheidsrisico hangt af van meerdere factoren, zoals de grootte van de tatoeage, het aantal tatoeages, de hoeveelheid schadelijke stoffen in de inkt en hoe lang de tatoeage er al zit.

Waar moet je op letten bij het zetten van een tatoeage?

• Denk goed na voor je een tatoeage laat zetten. Het kan gezondheidsrisico’s met zich meebrengen, zoals infecties, allergische reacties en kanker.
• Ga alleen naar een tatoeëerder met een GGD-vergunning. Deze wordt alleen verleend als de studio hygiënisch en veilig te werk gaat. Op www.veiligtatoeerenenpiercen.nl/veilig-tatoeeren kun je opzoeken welke tatoeëerders een vergunning hebben. De kans op veilige inkten is bij studio’s met een vergunning waarschijnlijk groter, maar niet 100%. De NVWA inspecteert jaarlijks. 
• Dring er zelf ook op aan dat de tatoeëerder kleurstoffen gebruikt die voldoen aan de regelgeving. Vraag naar de brochure met veiligheidsinformatie. De tatoeëerder is verplicht deze mee te geven.  
• Heb je het vermoeden dat een vergunde locatie zich niet houdt aan de (veiligheids)regels? Dan kun je hiervan melding maken bij de NVWA of de GGD.

Heb je al een tatoeage?

Het is niet uit te sluiten dat je een tatoeage hebt laten zetten met onveilige inkten. Er is nog veel onduidelijkheid over de eventuele risico's en gevolgen hiervan. Hier is uitgebreider onderzoek voor nodig.

Als je een tatoeage hebt, let dan op het volgende:

• Uv-licht van zon of zonnebank bevordert de vorming van aromatische aminen uit onveilige inkten. Als die in het lichaam vrijkomen, vergroot dat de kans op kanker. Het is daarom belangrijk je tatoeage goed te beschermen tegen de zon.
• Bij het verwijderen/weglaseren van tatoeages kunnen kankerverwekkende stoffen vrijkomen.