Longkankerscreening

Een van de missiedoelen van KWF is dat we kanker eerder en beter willen opsporen. In het geval van longkanker kan dat mogelijk door screening aan zware (ex-)rokers aan te bieden. Als zo'n nationaal screeningsprogramma verantwoord en risicogebaseerd kan worden ingericht, zijn we daar voorstander van. Mits dat hand in hand gaat met preventie, zoals hulp bij stoppen met roken. 

Bevolkingsonderzoek vs. screening

Een bevolkingsonderzoek is bedoeld om kanker te ontdekken voordat mensen klachten hebben. In Nederland bestaan zulke onderzoeken al voor borst-, baarmoederhals- en darmkanker.  

Longkanker is de dodelijkste vorm van kanker in Nederland. Jaarlijks overlijden meer dan 10.000 mensen aan deze ziekte. Daarom is het begrijpelijk dat wordt gekeken of bevolkingsonderzoek levens kan redden. Omdat het gaat om een specifieke groep (rokers en ex-rokers) binnen de bevolking, spreken we bij longkanker niet zozeer van een bevolkingsonderzoek maar van gerichte screening. 

Vanwege dit soort praktische bezwaren zegt het ministerie van VWS momenteel geen voorstander te zijn van invoering van longkankerscreening, maar meer heil te zien in tabaksontmoediging. KWF vindt de keuze tussen screening of tabaksontmoediging te beperkt. Deze moeten juist hand in hand gaan en kunnen elkaar versterken. Bijvoorbeeld door een stoppen-met-roken-interventie aan te bieden bij de longkankerscreening. Uit internationaal onderzoek blijkt het succes van deze combinatie.

Zorgvuldige afweging

Bij elk bevolkingsonderzoek en screening moeten de voordelen groter zijn dan de nadelen. Ook spelen kosten, deelnamegemak en betrouwbaarheid van de test een rol. Screening kan leiden tot onnodige onrust, extra onderzoeken en behandelingen die misschien niet nodig waren. 

Uit de NELSON-studie, mede gefinancierd door KWF, blijkt dat screening bij zware rokers longkanker vaker in een vroeg stadium opspoort. In de onderzochte groep overleden 24% minder mensen aan longkanker. Dat laat zien dat deze aanpakkogelijk veel gezondheidswinst kan opleveren. 

Maar het opzetten van screening op grote schaal kent extra uitdagingen. Anders dan bij de huidige bevolkingsonderzoeken gaat het uitnodigen niet op basis van leeftijd, maar om rookgedrag. Dat maakt het lastiger om te bepalen wie je moet uitnodigen en hoe je deze mensen bereikt. 

De Gezondheidsraad gaf in 2025 aan dat er nog te veel vragen zijn om nu een landelijk programma te starten. KWF en Longkanker Nederland vroegen in 2022 om dit advies. De plannen worden daarom verder uitgewerkt. 

Preventie blijft het belangrijkst 
De beste manier om longkanker te voorkomen is stoppen met roken. En er niet aan te beginnen. Screening kan dat niet vervangen, maar mogelijk wel aanvullen voor mensen met een hoog risico. Daarom pleit KWF ook voor de combinatie van screening én hulp bij stoppen met roken.  

Rol van KWF

KWF investeert in onderzoek dat helpt om screening beter en gerichter in te zetten. Bijvoorbeeld: 

• betere inschatting van risico
• inzet van kunstmatige intelligentie bij het beoordelen van longafwijkingen