Standpunt bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

moeder met dochters

Bevolkingsonderzoeken maken het mogelijk om ziektes in een vroeg stadium te ontdekken, waardoor vroeg met een behandeling kan worden gestart. Er zijn in Nederland bevolkingsonderzoeken voor drie vormen van kanker: borstkanker, baarmoederhalskanker en darmkanker. 

Deelname aan het bevolkingsonderzoek redt levens, is gratis en vrijwillig. KWF adviseert dan ook om mee te doen.

Het uitstrijkje

Het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker gebeurt met een uitstrijkje. Hierbij worden cellen afgenomen van het slijmvlies op de grens van je baarmoederhals en de baarmoedermond. Dit vindt plaats bij de huisartspraktijk.

Het uitstrijkje wordt in het laboratorium nu eerst op HPV (humaan papillomavirus) getest. Dit virus is de belangrijkste veroorzaker van baarmoederhalskanker. Wordt HPV gevonden, dan wordt hetzelfde uitstrijkje ook getest op afwijkende cellen.

Gezondheidswinst

Ruim de helft van het aantal gevallen van baarmoederhalskanker doet zich voor bij vrouwen die niet of onregelmatig meedoen aan het onderzoek. Hoe groter de opkomst, hoe groter dus de gezondheidswinst. Geschat wordt dat het aantal vrouwen met baarmoederhalskanker én het aantal vrouwen dat eraan overlijdt, met ruim de helft afneemt door het bevolkingsonderzoek. 

Als je je laat onderzoeken, heb je dus een kleinere kans om baarmoederhalskanker te krijgen of aan baarmoederhalskanker te overlijden.

Zo werkt het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

  • Ben je tussen de 30 en 60 jaar? Dan krijg je eens in de 5 jaar een uitnodigingsbrief van Bevolkingsonderzoek Nederland voor het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. (Wanneer je op je 40e en 50e meedoet en er geen HPV wordt gevonden, word je op je 45e en 55e niet nog eens uitgenodigd, maar pas 10 jaar later.)
  • In de brief staat hoe je kunt meedoen en hoe je je kunt afmelden;
  • Daarna maakt de huisarts of doktersassistente een uitstrijkje. Dit duurt ongeveer 10 minuten;
  • Het uitstrijkje gaat naar een laboratorium. Uiterlijk 4 weken na het maken van het uitstrijkje krijg je een brief met de uitslag. 
    (De mogelijke uitslagen staan uitgelegd op deze pagina van het RIVM.)

Zelfafnameset

Sinds januari 2017 kan het uitstrijkje ook zelf thuis worden afgenomen, als de vrouw dit niet bij de huisarts wil laten doen. KWF Kankerbestrijding is blij met deze aanpassing en hoopt dat het bereik groter wordt met de zelfafnameset, met name onder de groep vrouwen die de meeste baat zullen hebben van het bevolkingsonderzoek. 

Waarom elke 5 of 10 jaar een uitstrijkje?

Omdat het meestal zo'n 10 tot 15 jaar duurt voordat baarmoederhalskanker ontstaat, leent deze ziekte zich bij uitstek voor bevolkingsonderzoek. Het is bewezen dat elke 5 of 10 jaar deelnemen meestal genoeg is om tumoren op tijd te ontdekken. Baarmoederhalskanker ontstaat vaak heel langzaam. Als er bij het uitstrijkje op 40- of 50-jarige leeftijd geen HPV is gevonden, dan volgt de nieuwe uitnodiging pas 10 jaar later.

Nadelen bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

  • Komt er uit het onderzoek dat je HPV of afwijkende cellen hebt? Dan kun je daar ongerust van worden. 
  • Na een ongunstige uitslag volgt vaak een behandeling. Achteraf kan blijken dat deze behandeling helemaal niet nodig was, want een deel van de voorstadia gaat ook zonder behandeling vanzelf over. Dit kan dus onterecht onrust en spanning veroorzaken.
  • Soms zijn er afwijkende cellen of baarmoederhalskanker aanwezig maar worden deze niet door het uitstrijkje opgespoord.
  • Het maken van een uitstrijkje kan als vervelend worden ervaren.

Op RIVM.nl kun je terecht als je meer informatie zoekt, of vragen hebt.

Ga met deze klachten naar de huisarts

Bevolkingsonderzoek of niet, bij de volgende veranderingen of klachten is het sowieso verstandig om naar de huisarts te gaan:

  1. Een bloeding tijdens of vlak na geslachtsgemeenschap ('contactbloeding')
  2. Bloedverlies buiten de menstruatie om
  3. Bloedverlies na de overgang
  4. Andere ongewone afscheiding uit de vagina

Deze klachten kunnen ook een andere oorzaak dan baarmoederhalskanker hebben, maar zijn altijd reden om naar de huisarts te gaan. Je kunt met je arts bespreken of het zinvol is een uitstrijkje te laten maken (buiten het bevolkingsonderzoek om).

06 augustus 2018