17 miljoen voor 23 nieuwe onderzoeken om kanker beter te begrijpen

Zijn onnodige operaties te voorkomen bij mensen met een erfelijke aanleg voor maagkanker? Kan een COVID-infectie slapende kankercellen wakker maken? Wat is het effect van ultrasnelle FLASH-bestraling op gezond weefsel? Hoe weren kankercellen zich tegen behandelingen en het afweersysteem? Dankzij donateurs van KWF Kankerbestrijding krijgen onderzoekers uit heel Nederland de kans om deze en andere fundamentele vragen te beantwoorden. 

In totaal kent KWF 17,3 miljoen euro toe aan 23 veelbelovende onderzoeken die bijdragen aan een beter begrip van kanker. Bijna de helft van dit bedrag (8,1 miljoen) is afkomstig uit de opbrengsten van Alpe d'HuZes: al jarenlang een trouwe partner en de grootste fondsenwervende actie voor KWF. 

Fundamenteel onderzoek richt zich op het ontrafelen en doorgronden van de biologische kenmerken van kanker. Dit is cruciaal om te begrijpen hoe kankercellen ontstaan, groeien, communiceren of ontsnappen aan het afweersysteem.

De gehonoreerde projecten omvatten een brede mix van thema's. Van immuuntherapie en DNA-schadeherstel tot behandelresistentie, suikerstructuren, de tumoromgeving en celveroudering. Sommige onderzoeken richten zich op mechanismen die relevant zijn voor meerdere vormen van kanker, andere focussen op een specifieke kankersoort zoals nierkanker, leverkanker of neuroblastoom.

Alle 23 onderzoeken zijn te vinden in het 📥bestedingsoverzicht. We lichten enkele projecten uit: 

Is er een verband tussen COVID en uitzaaiingen in de longen?

De coronapandemie had grote gevolgen voor de wereldgezondheid en trof ook mensen met kanker. Onderzoekers van de Universiteit Utrecht gaan na of COVID-infecties ‘slapende’ kankercellen in de longen kunnen reactiveren. Mogelijk leidt dat tot een verhoogd risico op longuitzaaiingen en sterfte bij mensen met kanker in remissie (niet of nauwelijks meer aantoonbare ziekte).

Om dit te achterhalen combineren de onderzoekers gegevens uit de Nederlandse kankerregistratie met COVID-data en sterftecijfers van het CBS. Ze richten zich op mensen die vóór december 2020 positief testten, om vertekening door vaccinaties en zelftests te minimaliseren. De uitkomsten kunnen bijdragen aan betere preventie (zoals vaccinatie) en behandeling van mensen met kanker in remissie.

FLASH-bestraling: een flitsende revolutie?

FLASH-radiotherapie (FLASH-RT) is een ultrasnelle vorm van bestraling waarbij patiënten de dosis 1.000 keer sneller krijgen toegediend dan bij standaardbestraling. Onderzoek laat zien dat gezond weefsel hierdoor minder schade oploopt, terwijl het effect op de tumor behouden blijft. Toch is nog onvoldoende bekend over mogelijke schade op lange termijn.

Onderzoekers van het UMC Groningen gaan bestuderen hoe het ruggenmerg – een gevoelig en cruciaal weefsel – reageert op FLASH-RT met protonenstraling. De uitkomsten moeten duidelijk maken hoe deze veelbelovende techniek veilig en effectief is toe te passen.

Maagverwijdering voorkomen

Mensen met een erfelijke aanleg voor diffuse maagkanker laten vaak uit voorzorg hun maag verwijderen, zeker als bij controle afwijkingen worden gevonden. Onderzoekers van het Radboudumc willen beter kunnen onderscheiden welke vroege afwijkingen daadwerkelijk agressief worden en welke niet. Door deze afwijkingen microscopisch (met behulp van 3D- en AI-technieken), moleculair en endoscopisch te analyseren, hopen zij onnodige operaties te voorkomen en zo de kwaliteit van leven te behouden.

Tijdmachine tegen resistentie

Onderzoekers van het Erasmus MC hebben een systeem ontwikkeld waarmee ze kunnen teruglezen in welke staat kankercellen verkeerden bij de start van de behandeling. Zo willen ze achterhalen welke cel-identiteiten wel of juist niet reageren op behandelingen. Door deze beter te begrijpen en gericht te beïnvloeden, hopen zij cellen in een therapiegevoelige toestand te houden en agressieve tumoren zoals glioblastoom en leverkanker effectiever te behandelen.

Onmisbare bijdrage van Alpe d'HuZes

Van de 23 onderzoeken zijn er maar liefst 11 gefinancierd uit de opbrengst van Alpe d'HuZes, goed voor een investering van 8,1 miljoen euro. Behalve de studies naar FLASH-bestraling en resistentie, steunt Alpe d'HuZes ook meerdere onderzoeken naar het verbeteren van immuuntherapie. Zo gaan onderzoekers bij darmkanker bestuderen hoe groepjes kankercellen elkaar beschermen tegen het afweersysteem, en bij borstkanker hoe bepaalde DNA-mutaties leiden tot onderdrukking van het immuunsysteem. 

In de afgelopen 20 jaar hebben duizenden deelnemers van Alpe d'HuZes ruim €245 miljoen bij elkaar gefietst en gelopen voor kankeronderzoek. Daarmee leveren zij een onmisbare bijdrage aan de missie van KWF. Het ingezamelde geld wordt beheerd via het Alpe d'HuZes/KWF-fonds en zorgvuldig besteed binnen 3 overeengekomen thema's: Begrijpen, Opsporen en Behandelen & Genezen.