Europa onderhandelt in het donker over medicijnprijzen

Europese landen maken steeds vaker geheime prijsafspraken met farmaceutische bedrijven over medicijnen, waaronder kankermedicijnen. Het ene land meldt gemiddeld veel meer korting binnen geheime prijsafspraken over geneesmiddelen dan het andere. Maar niet iedereen weet precies voor welke middelen dit geldt, hoe groot het verschil per medicijn is en of publiek geld overal goed wordt besteed.

Nieuw onderzoek in 13 landen van het European Fair Pricing Network (EFPN) laat zien dat de gemiddelde korting op de officiële prijs varieert van 14 procent in Duitsland tot 54 procent in België. Dat is de totale korting over alle medicijnen waarvoor een land geheime prijsafspraken heeft gemaakt.

Welke medicijnen dat zijn, verschilt sterk per land. Duitsland heeft er bijvoorbeeld veel meer dan andere landen. Maar omdat afspraken over medicijnprijzen geheim zijn, weet geen enkel land wat de buurlanden per medicijn werkelijk betalen. KWF Kankerbestrijding vindt dat dit anders moet en roept Europese beleidsmakers op hier meer transparantie over te eisen. Dat kan relatief eenvoudig, zonder de vertrouwelijkheid van individuele contracten aan te tasten.

Eerder onderzoek van het EFPN liet al zien dat ziekenhuizen vaak in het duister tasten bij onderhandelingen over dure kankermedicijnen. Dit nieuwe onderzoek toont dat hetzelfde probleem ook op nationaal niveau speelt. Door geheime prijsafspraken blijft het onduidelijk wat medicijnen werkelijk kosten, wie daarvan profiteert en of publiek geld goed wordt besteed. Dat is ook voor kankerzorg belangrijk, omdat dure kankermedicijnen vaak onder dit soort afspraken vallen.

Hoe werkt het nu?

Wanneer een nieuw, duur medicijn op de markt komt, onderhandelt de overheid met het farmaceutische bedrijf over de prijs. Die onderhandelingen leveren vaak een korting op de officieel vastgestelde prijs. Maar de uitkomst blijft geheim. Dat is een vaste afspraak. Het idee: alleen zo zijn fabrikanten bereid echt te onderhandelen. 

Het probleem is dat landen daardoor ook niet weten wat hun buren betalen. Ze onderhandelen zonder referentiepunt. Dat maakt het lastig te beoordelen of een deal eerlijk is en of belastinggeld goed wordt besteed. 

Wat laat het onderzoek zien?

In 7 van de 13 Europese landen groeide het aantal van zulke geheime prijsafspraken tussen 2018 en 2022 met gemiddeld 65 procent. In België nam het aantal zelfs met 250 procent toe. Tegelijkertijd lopen de gemiddelde kortingen die landen weten te bedingen sterk uiteen. Van 14 procent in Duitsland tot 54 procent in België.

Nederland doet het met gemiddeld 46 procent korting relatief goed. Maar ook hier geldt een belangrijke kanttekening: een hoge korting zegt pas iets als je ook weet wat vergelijkbare medicijnen elders kosten, en voor welke middelen die korting precies is afgesproken. En dat weet Nederland niet.

“Nederland weet vaak goede kortingen te realiseren, maar dat zegt minder dan het lijkt. Zonder inzicht in wat andere landen betalen en voor wat, weten we niet of we echt goed onderhandelen. Zolang landen afzonderlijk opereren zonder vergelijkingspunt, bestaat het risico, ook in Nederland, dat publiek geld niet optimaal wordt ingezet. Dat is juist voor dure kankermedicijnen belangrijk, omdat daar veel publiek geld mee gemoeid is,” aldus Dorine Manson, directievoorzitter KWF.

Wat vraagt KWF?

“KWF wil niet dat individuele contracten openbaar worden. Dat zou de onderhandelingen schaden. Maar Europese landen kunnen wel in algemene zin publiceren wat ze gemiddeld betalen, hoeveel ze besparen en hoe dat per type medicijn verschilt. Zo'n overzicht geeft al veel meer inzicht, zonder dat er bedrijfsgevoelige informatie wordt vrijgegeven,” aldus Manson.

Verschillende landen doen dit al. Nederland maakt onderscheid tussen openbare en vertrouwelijke kortingen. Frankrijk publiceert een financieel overzicht per type aandoening. Zweden rapporteert over verwachte versus werkelijke omzet. Dat toont aan dat meer openheid en vertrouwelijkheid van individuele contracten prima samengaan.

KWF roept Europese beleidsmakers op dit wettelijk te verankeren in de Europese transparantierichtlijn voor geneesmiddelen. Meer openheid leidt tot betere deals, minder verspilling van zorggeld en een zorgsysteem dat ook in de toekomst betaalbaar blijft voor iedereen.