Onderzoeker van de week: Roland Kanaar

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Roland Kanaar

Als ​​je weet wat hyperthermie precies doet in kankercellen, kun je de behandeling nóg beter maken.

Prof. dr. Roland Kanaar

Hyperthermie werkt - maar hoe?

​Er komt steeds meer wetenschappelijk bewijs waaruit blijkt dat hyperthermie bij kanker voor betere behandelresultaten zorgt. Bij hyperthermie wordt de tumor lokaal verwarmd tot zo’n 42 graden. De praktijk laat zien dat verwarmde tumorcellen veel gevoeliger zijn voor behandelingen zoals chemotherapie en bestraling. Dat gegeven maakt hyperthermie een zeer geschikte partner voor combinatietherapieën.
 
Onderzoeker van de week Roland Kanaar (Erasmus MC) duikt de komende 3 jaar dieper in hyperthermie, met name om uit te zoeken waaróm het nou eigenlijk zo goed werkt: “Het is jaren toegepast omdat het werkt, maar zonder dat men het onderliggende moleculaire mechanisme kende. Als je weet wat hyperthermie precies doet in die cellen, kun je de behandeling nog beter maken”, stelt Kanaar.
 

Moleculaire klusjesmannen onder de microscoop

Recente studies van zijn onderzoeksgroep hebben reeds een tipje van de sluier opgelicht: “Elke lichaamscel heeft reparatiemechanismen die beschadigd DNA repareren. Diverse eiwitten vervullen die functie, waaronder de eiwitten BRCA1 en BRCA2. Met chemotherapie en bestraling maak je het DNA in kankercellen stuk, waardoor de kankercellen afsterven. Maar de herstellende werking van BRCA maakt het effect deels ongedaan.”

Hyperthermie wordt al jaren toegepast , maar zonder dat men het onderliggende moleculaire mechanisme kent.
 
Uit de nieuwste inzichten blijkt dat kapotgemaakt DNA in tumorcellen zich niet goed meer herstelt wanneer hyperthermie in het spel is. Kanaar: “Dat komt door afbraak van het BRCA2-eiwit bij die temperatuur. In dit onderzoek gaan we bekijken welke processen in de cel voor de afbraak van BRCA2 zorgen.”
 
Uniek aan het onderzoek is de bijzondere microscoop die dit proces in beeld brengt: “Voor het hyperthermie-onderzoek werken we al jaren samen met de groep van Przemek Krawzcyk in het AMC die een unieke microscoop hebben gebouwd. Deze microscoop kan als enige in zijn soort cellen aan bestraling onderwerpen én observeren. Dat geeft ons de kans om onder de microscoop DNA-schade in de cel te veroorzaken en dan te volgen hoe die reparatie-eiwitten naar de schade toegaan. Als je weet hoe dat gaat, kun je aan medicijnen denken die deze reparatie-eiwitten stoppen. Heel specifiek in de tumor, zodat je echt een behandeling op maat hebt.”
 

Combinatie met PARP-remmers

En daarmee stipt Kanaar nog een interessant aspect aan van zijn onderzoek, want deze medicijnen zijn er al: PARP-remmers. En bij sommige tumorsoorten (zoals borst- en eierstokkanker) werken ze goed, zo blijkt o.a. uit het KWO-onderzoek van professor Jan Hoeijmakers aan hetzelfde instituut en recente klinische studies.
 
We werken met een unieke microscoop waarmee we cellen tijdens het observeren aan bestraling kunnen onderwerpen .
 
Maar zien we die PARP-remmers binnenkort ook terug in combinatie met hyperthermie? Als het aan de onderzoeker ligt wel: “Momenteel is hyperthermie vooral een combitherapie met chemotherapie en/of bestraling. Maar dat zijn toch behandelingen die voor bijwerkingen zorgen. Ondanks dat je de dosis ervan kunt verlagen in combinatie met hyperthermie. Die PARP-remmers werken daarentegen heel gericht tegen tumorcellen. We hopen dat het mogelijk zal worden om naar een behandeling met PARP-remmers en hyperthermie te gaan. Dat zou dan zijn bij tumoren in de borst, eierstok, baarmoederhals, blaas, weke delen en in het hoofd/halsgebied”, somt Kanaar op.
 

Van laboratorium naar kliniek en andersom

Dat hij als fundamenteel onderzoeker werkt aan een behandeling die daadwerkelijk toepasbaar kan zijn in de kliniek, stemt hem trots: “Ik heb scheikunde gestudeerd omdat ik gefascineerd was door de werking van moleculen, met name in levende cellen. Mijn hele leven heb ik gewerkt aan DNA-reparatie. Niet direct met het idee van een toepassing in mijn hoofd, maar vooral omdat ik wilde weten hoe dat nou werkt. Maar het is enorm motiverend om te zien dat ons laboratoriumwerk op een natuurlijke wijze leidt tot klinische toepassingen.”
 
“Als men mij had gevraagd ‘ga bestuderen hoe hyperthermie kankerbehandeling kan verbeteren’, had ik het antwoord wellicht niet gevonden”, vervolgt Kanaar. “Maar omdat we in een medisch centrum zitten, hebben we een hele pijplijn op kunnen zetten van operatiekamer naar laboratorium. We kunnen daardoor onderzoek doen met levend materiaal van patiënten. Met de vindingen die we daardoor doen, kunnen we de therapie voor die patiënt aanpassen.”

Select the Component and add.
Close

Dossier

​Naam: prof. dr. R. (Roland) Kanaar
Instituut: Erasmus MC
Vakgebied: moleculaire genetica
Start onderzoek: 1 mei 2016
Looptijd: 3 jaar
Financiering KWF: € 573.500,-