Onderzoeker van de week: Patrick Derksen

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Patrick Derksen

​De biologie achter de ziekte fascineert mij enorm.

Dr. Patrick Derksen

Zonderling eiwit regelt uitzaaien (borst)kanker

Eén van de grootste angsten van borstkankerpatiënten is dat hun tumor uitzaait. Begrijpelijk, want een uitzaaiing betekent dat de tumor agressief is, zich weinig aantrekt van behandelingen en genezing vaak onmogelijk maakt. Beter begrip van metastasering (uitzaaiing) is dan ook welkom. Medisch bioloog Patrick Derksen, onderzoeker bij afdeling Pathologie van het UMC Utrecht, is het daar hartgrondig mee eens: "Onze huidige kennis van metastasering is beperkt. De basis begrijpen we – een cel moet een aantal dingen kunnen voordat het gebeurt – maar er is vrij weinig bekend over hoe dat precies aangestuurd wordt. De laatste vertaalslag naar de patiënt blijft moeilijk."  

Toen bleek dat het aan de wandel gaan van cellen afhankelijk was van FER, werd het heel spannend. 


Toevalstreffer

Derksen hoopt daar verandering in te brengen. Hij doet onderzoek naar FER, een eiwit waar tot voor kort weinig aandacht voor was. "FER zit in elke cel, maar het is een beetje een vreemd buitenbeentje dat niet lijkt op andere eiwitten. Het is bovendien lastig te onderzoeken. Genetische proeven verlopen niet altijd probleemloos." De onderzoekers waren dan ook helemaal niet van plan om FER te bestuderen, maar dat veranderde toen ze er bij toeval op stuitten. Ze zagen dat FER sterk samenhing met de kwaadaardigheid van tumoren: hoe meer FER de tumorcel produceerde, hoe agressiever." Genoeg reden om het eiwit nader te onderzoeken dus. Het team van Derksen ontdekte vervolgens dat FER erg belangrijk is bij de overleving van uitzaaiende kankercellen. Het doet iets met celdeling en de manier waarop cellen aan hun omgeving plakken. "Toen bleek dat het aan de wandel gaan van cellen afhankelijk was van FER werd het ineens heel spannend. Helemaal omdat er een voorspellende waarde aan gekoppeld kon worden: hoe hoger het FER-gehalte bij de patiënt, hoe slechter de overlevingskans."
 

Remmen van uitzaaiingen 

Dat FER een rol speelt hij het uitzaaiingsproces, is één ding. Wat je vervolgens kunt met die kennis, is een tweede. Derksen legt uit welke kansen er liggen: “Wij hebben aangetoond dat als je FER weghaalt, cellen niet meer in staat zijn om te bewegen. Cellen met veel FER zijn heel beweeglijk, maar zonder FER staan ze helemaal stil en zaaien dus minder uit.” De oplossing lijkt dus simpel: schakel FER uit. Dat is helaas makkelijker gezegd dan gedaan, aldus Derksen: “Wij hebben in het laboratorium het hele FER-gen uit cellen weggehaald, maar dat kun je in echte mensen niet doen. Wat je wel kunt doen, is de activiteit van FER proberen te remmen. Het probleem is alleen dat daar nog geen geneesmiddelen voor zijn.  Daarom gaan wij nu onderzoeken wat FER precies doet en hoe het met andere eiwitten samenwerkt om z’n kwaadaardige functie te kunnen uitoefenen. Zodoende hopen we aangrijpingspunten te vinden om FER wél te kunnen remmen.”
Kunnen we een middel vinden dat FER remt? Ik ben pas tevreden als dat is gelukt.
 

Triple negatieve borstkanker

Derksen richt zijn pijlen in eerste instantie op triple negatieve borstkanker, een agressieve vorm van borstkanker die lastig te behandelen is en jaarlijks zo’n 2.000 tot 3.000 vrouwen treft. Het zou fantastisch zijn als deze groep patiënten een beter vooruitzicht kan worden geboden. Triple negatieve borstkanker leent zich goed voor deze studie, omdat het zich kenmerkt door een hoog FER-gehalte. De eerste stap is het testen van potentiële remmers. Derksen: “We beginnen met het testen van 3.000 tot 4.000 middelen. Daar zit van alles tussen; van ontstekingsremmers tot antipsychosemiddelen. Dat zijn allemaal goedgekeurde middelen, zodat we ze meteen naar de kliniek kunnen brengen als er iets uitkomt. Daarna gaan we nog zo’n 30.000 andere stoffen door de onze genetische screens halen. Het primaire doel is: kunnen we een middel vinden dat FER remt? Ik ben pas tevreden als dat is gelukt.”
 

Andere kankersoorten

Als Derksen iets vindt voor borstkanker, zullen andere tumorsoorten waarschijnlijk snel volgen. “We denken dat FER niet specifiek is voor borstkanker, maar we hebben nu eenmaal geen geld en mankracht om het hele kankerspectrum te onderzoeken. We gaan een paar testen doen om te kijken of FER ook in de maag, long en darm een rol speelt, maar we zijn in borstkanker nu eenmaal veel verder. Daarom verwachten we daar het eerst resultaat.”
 

Doorzetter

Aan Derksens motivatie en doorzettingsvermogen zal het in elk geval niet liggen: “De biologie achter de ziekte fascineert mij enorm. Ik kan me heel erg verbazen over de meest simpele dingen: waarom stopt een genezend wondje met dichtgroeien? Waarom krijg je geen enorme klont? Dat soort basale processen vind ik waanzinnig interessant om te begrijpen. Het vreemde is wel dat hoe verder ik kom, hoe moeilijker en complexer het wordt. Het zou eigenlijk andersom moeten zijn.  Maar als je aan 1 molecuul werkt, dan hangen daar weer 200-300 andere aan die ook iets doen. Die complexiteit ontmoedigt me soms, maar het is ook de brandstof om ermee door te gaan. Ik vind mijn vak gewoon veel te leuk.”

 

Select the Component and add.
Close

Dossier

​Naam: dr. P.W.B. (Patrick) Derksen
Instituut: UMC Utrecht
Vakgebied: Pathologie
Start project: 1 juni 2015
Looptijd: 4 jaar
Financiering KWF: 437.600,- euro