Onderzoeker van de week: Klaas Franken

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Klaas Franken

​Wij zien wel dat hyperthermie goed werkt, maar we moeten andere ziekenhuizen overtuigen dat het ook echt zo is.

Dr. Klaas Franken

Baarmoederhalskanker beter behandelen met hyperthermie

Baarmoederhalskanker wordt jaarlijks bij zo’n 700 vrouwen in Nederland vastgesteld. Als de tumor niet geopereerd kan worden is de combinatie van radiotherapie en chemotherapie de eerste behandelkeuze. Onderzoeker van de week dr. Klaas Franken is een warm pleitbezorger van het toevoegen van een 3e behandeling: hyperthermie. “Wij hopen met 1 + 1 + 1 meer dan 3 te krijgen.”
 
Letterlijk betekent hyperthermie ‘verhoogde temperatuur’. De tumor wordt verwarmd tot zo’n 42°C. Het idee is dat gezonde cellen tegen deze temperatuur bestand zijn, maar kankercellen minder, waardoor ze gevoeliger worden voor andere behandelingen.
 
Hyperthermie maakt tumoren gevoeliger voor chemotherapie en bestraling.

In dit project onderzoekt Franken of hij met hyperthermie baarmoederhalstumoren gevoeliger kan maken voor de combinatie van chemotherapie, bestraling en het middel olaparib. Achter die combinatie schuilt een ingewikkeld, maar biologisch zeer interessant principe: “Olaparib is een middel dat goed werkt op tumorcellen met een BRCA-mutatie. Deze tumorcellen missen het BRCA-eiwit, dat DNA-schade repareert. Chemotherapie en bestraling veroorzaken DNA-schade. De tumorcellen kunnen dit niet meer herstellen en sterven af.”
 
Maar niet iedere patiënt heeft die BRCA-mutatie. Franken: “Nee, maar wat wij in ons voorwerk hebben gevonden, is dat we dat BRCA-eiwit óók kunnen afbreken met hyperthermie. Het ligt dan dus voor de hand om hyperthermie aan deze combinatie toe te voegen.”
 

Minder chemo, minder bijwerkingen

Het mooie aan deze combinatie is dat de dosis chemotherapie waarschijnlijk aanzienlijk kan worden verlaagd. “Momenteel wordt als chemotherapie het middel cisplatine ingezet. Dat werkt goed in combinatie met olaparib, maar het is ook een rotbehandeling vanwege de bijwerkingen. Recent heeft een aio in onze onderzoeksgroep gevonden dat als we hyperthermie toevoegen aan de combinatie, we de dosis cisplatine aanzienlijk lager kunnen maken.”
 
Franken stipt hier een belangrijk doel aan van het project: een betere kwaliteit van leven. “Natuurlijk willen we ook meer kanker daadwerkelijk genezen, maar dat gaat voor deze groep op zich al redelijk. Het probleem van de behandeling is toch vooral dat de dosis zo hoog is en er veel bijwerkingen zijn.”
 

Meer hyperthermie

Na voorwerk in cellijnen en proefdieren, waar het toevoegen van hyperthermie inderdaad goede resultaten liet zien, wil Franken in deze studie de stap naar de patiënt maken. Om precies te zijn 20 patiënten. Als dat allemaal goed verloopt, hoopt hij de behandelcombinatie snel terug te zien in de kliniek: “Wij zien wel dat hyperthermie goed werkt, maar we moeten andere ziekenhuizen overtuigen dat het ook echt zo is. Het wordt nu nog maar in 2 à 3 klinieken in Nederland aangeboden. Daarom zijn dit soort onderzoeken belangrijk, want dan kunnen we het bewijzen.”
 
Met hyperthermie kan de dosis chemotherapie aanzienlijk naar beneden.
 
Overigens is het in het pleidooi voor meer hyperthermie tot slot wel goed om erop te wijzen dat het altijd een combinatietherapie is. Franken: “Toevallig stond er deze week in de NRC Next een stuk over patiënten die op zoek zijn naar behandelingen en in de laatste alinea stond: ‘nou, dan gaan we ook nog maar hyperthermie proberen’. Als je hyperthermie alléén doet dan werkt het absoluut niet. Het maakt tumoren gevoeliger voor chemotherapie en bestraling, en moet dus ook in die combinatie worden gegeven. Al lijkt me de combinatie tussen hyperthermie en immunotherapie ook heel goed, omdat je met hyperthermie het immuunsysteem een beetje triggert.”

Select the Component and add.
Close

Dossier

​Naam: dr. N.A.P. (Klaas) Franken
Instituut: AMC Amsterdam
Vakgebied: Radiologie
Start onderzoek: 1 januari 2017
Looptijd: 4 jaar
Financiering KWF: € 485.600,-