Onderzoeker van de week: Jeanette Leusen

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Jeanette Leusen

​Waarom niet IgA proberen? Deze antistoffen maken de kankercellen beter dood dan IgG.

Dr. Jeanette Leusen

​Antistoftherapie, maar dan anders

Behandeling van kanker met behulp van antistoffen is al bijna 20 jaar mogelijk, maar in al die tijd is het type antistof waarvan gebruik wordt gemaakt, hetzelfde gebleven. Dr. Jeanette Leusen, immunoloog bij het UMC Utrecht, wil deze trend doorbreken: “Op dit moment gebruikt men in de kliniek uitsluitend antistoffen van het type IgG. Wij hebben IgG vergeleken met IgA en zagen dat IgA het veel beter doet. Wij gaan nu onderzoeken of het haalbaar is om IgA te gaan gebruiken, al dan niet in combinatie met IgG.”
 
Wij hebben IgG vergeleken met IgA en zagen dat IgA het veel beter doet.


Antistoffen zijn eiwitten die ons lichaam beschermen tegen lichaamsvreemde stoffen zoals bacteriën en virussen. Ze neutraliseren de schadelijke werking van deze binnendringers of stimuleren afweercellen ze aan te vallen en op te ruimen. In theorie kunnen antistoffen ook kankercellen te lijf gaan, maar dat werkt in de praktijk niet ontzettend goed. Onder andere omdat kankercellen ontstaan uit lichaamseigen cellen en daarom niet 'gezien' worden door ons immuunsysteem. Een probleem waar lange tijd geen oplossing voor werd gevonden.

Antistoffen als medicijn

In de jaren '70 slaagden wetenschappers erin om antistoffen op grote schaal na te maken. Sindsdien is het de uitdaging om antistoffen te ontwikkelen die kankercellen uitschakelen, maar gezonde cellen met rust laten. Het duurde tot 1997 voordat de eerste antistof beschikbaar kwam voor kankerpatiënten. In dat jaar werd rituximab verwelkomd als behandeling voor lymfeklierkanker. Vele andere middelen volgden, waaronder trastuzumab (een grote doorbraak bij borstkanker) en bevacizumab (voor o.a. darm-, long-, nier- en eierstokkanker).  
 

De gouden standaard

Eén ding hebben al deze antistoffen gemeen: ze zijn gemaakt van het antistoftype IgG. Ons lichaam beschikt echter ook over IgM, IgA, IgD en IgE. Jeanette Leusen vond het daarom de hoogste tijd om ook eens een ander type te onderzoeken: “Waarom niet IgA proberen? Ik vond het een aantrekkelijke strategie. Het klinkt zo logisch, maar ik denk dat men het te nieuw, te eng, te anders vond. IgG is de meest voorkomende antistof in ons lichaam, dus iedereen maakte IgG na. IgA is weliswaar lastig te produceren en moeilijk te onderzoeken, maar voor beide problemen hebben wij een oplossing gevonden.” 
 

De gouden toekomst?

Wat IgA zo interessant maakt, is het werkingsmechanisme, legt Leusen uit: “IgA rekruteert andere afweercellen die de kankercel doodmaken dan IgG. IgG stimuleert vooral NK-cellen (Natural Killer-cellen). Die zijn vrij zeldzaam in ons bloed en kunnen zelfs opraken. IgA stimuleert neutrofiele granulocyten, een type afweercel waarvan we er veel meer hebben. Alleen al vanwege de aantallen is IgA efficiënter, maar ze maken de kankercellen ook nog eens beter dood dan IgG.”  
 

Binnen handbereik

Leusen gaat onderzoek doen naar IgA-therapie bij borst-, darm- en lymfeklierkanker: “We verwachten dat uit ons onderzoek zal blijken dat IgA een zeer geschikte antistof is om patiënten mee te behandelen, juist wanneer IgG antistoffen niet (meer) werken.” Ook de combinatie met IgG neemt ze onder de loep: “IgG is zeker niet slecht, maar IgA heeft andere kwaliteiten. Ik denk dat je ze moet combineren. In een reageerbuis hebben we al laten zien dat ze elkaar dan versterken.” Er rest nog één probleem: IgA wordt erg snel afgebroken, waardoor het effect niet lang aanhoudt. Leusen neemt dat mee in haar onderzoek: “Het verlengen van de werkingsduur van IgA is één van onze doelen. We hopen dit te bereiken door de versuikering van IgA te verbeteren en IgA anders te laten recyclen in de bloedbaan.”
 
We verwachten dat uit ons onderzoek zal blijken dat IgA een zeer geschikte antistof is om patiënten mee te behandelen.

Hoe lang het nog duurt voordat IgA als behandeling beschikbaar komt, is moeilijk te zeggen, maar Leusen waagt zich aan een voorspelling: “In theorie zou IgA in 5 jaar in de kliniek kunnen zijn. Daar is nog wel veel geld voor nodig, want productie van IgA op klinisch niveau, toxiciteitsstudies en studies met patiënten zijn erg kostbaar.”
 

Kanker genezen

Leusen dicht antistoftherapie enorm veel potentie toe en durft hardop te dromen: “Waar we met antistoftherapie naartoe moeten is niet alleen de tumorcellen op dit moment opruimen, maar ook het afweersysteem van de patiënt trainen om kankercellen te blijven herkennen. Als de kanker terugkomt of uitzaait, kan die meteen weer aangepakt worden. Dat is mijn ultieme doel. Kanker niet alleen tot chronische ziekte maken, maar ook echt genezen.”

Select the Component and add.
Close

Dossier

​Naam: Dr. J.H.W. (Jeanette) Leusen
Instituut: UMC Utrecht
Vakgebied: immunologie
Start onderzoek: 1 oktober 2015
Looptijd: 4 jaar
Financiering KWF: € 539.100,-