Onderzoeker van de week: Evelien Dekker

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Evelien Dekker

​Ik denk dat we darmkanker nóg beter kunnen voorkomen.

Prof. dr. Evelien Dekker

Minder darmkanker door (h)erkenning zaagtandvormige poliep

Voor kanker geldt: hoe eerder je erbij bent, hoe beter de vooruitzichten. Darmkanker is daarvan misschien wel het schoolvoorbeeld. Deze ziekte ontstaat namelijk geleidelijk uit poliepen (gezwel van het darmwandslijmvlies). Deze zijn relatief eenvoudig op te sporen en te verwijderen met een coloscopie (inwendige inspectie van de darm). Er ontstaat dan geen darmkanker. “Het is een beproefde methode, maar niet waterdicht”, vertelt professor Evelien Dekker, hoogleraar gastro-intestinale oncologie: “Een aantal patiënten bij wie we darmkanker constateren, blijkt kort daarvoor een coloscopie te hebben gehad. We zien af en toe dus toch iets over het hoofd.” 

Meer gevaarlijke poliepen dan gedacht

Prof. Dekker heeft daar wel een verklaring voor: “Lange tijd dachten we dat maar één soort poliep, de zogeheten ‘adenomen’, konden uitgroeien tot darmkanker. Sinds kort weten we dat 15-30% van alle darmkankers ontstaan uit zaagtandvormige poliepen. Deze zijn tijdens een coloscopie lastig te vinden. Het zijn niet de karakteristieke rode bolletjes op een steeltje, maar platte of licht verheven afwijkingen met een onopvallende kleur die vaak verstopt zitten onder een laagje slijm of ontlasting. Bovendien lieten we ze, als we ze al zagen, meestal met rust, omdat we dachten dat ze onschuldig waren. Daar kijken we nu dus anders tegenaan.”

Sinds kort weten we dat 15-30% van alle darmkankers ontstaan uit zaagtandvormige poliepen.

Geïnspireerd door patiënten 

Dekker is de aangewezen persoon om de zaagtandvormige poliepen verder te bestuderen. Ze doet al jaren onderzoek naar de vroege opsporing van darmkanker en was nauw betrokken bij de totstandkoming van het bevolkingsonderzoek. “Het doel van mijn onderzoek is het aantal nieuwe gevallen van darmkanker dat ontstaat uit zaagtandvormige poliepen te verlagen.” Patiënten zijn haar belangrijkste inspiratiebron: “Ik besteed 60 tot 70% van mijn tijd aan patiëntenzorg. Al mijn onderzoek is terug te voeren op zaken waar ik in de kliniek tegenaan loop. In dit geval: waarom heeft mijn patiënt darmkanker terwijl de voorgaande coloscopie daar totaal niet op wees?”

Waarom heeft mijn patiënt darmkanker terwijl de voorgaande coloscopie daar totaal niet op wees?
 
Ze werkt samen met Joep IJspeert die onlangs promoveerde op hetzelfde onderwerp. Hij toonde aan dat het overgrote deel van de zaagtandvormige poliepen over het hoofd wordt gezien tijdens het bevolkingsonderzoek. Niet alleen omdat ze zo onopvallend zijn, maar ook omdat de ontlastingstest die tijdens het bevolkingsonderzoek wordt gebruikt, ongeschikt is voor dit doeleinde. Deze test toont bloedsporen in de ontlasting aan, maar zaagtandvormige poliepen bloeden meestal niet.
 

Poliep onder de loep

Hoe zaagtandvormige poliepen zich ontwikkelen tot darmkanker is nog grotendeels onbekend. Artsen weten dus niet welke poliepen ze moeten verwijderen. Het onderzoek van prof. Dekker, dat uit 4 onderdelen bestaat, moet daar meer duidelijkheid in verschaffen:

 “Allereerst gaan we in vroege kankers het DNA van het nog zaagtandvormige gedeelte vergelijken met het DNA van het darmkankergedeelte. Dat leert ons meer over de ontstaanswijze: waarom wordt een dergelijke poliep op een gegeven moment darmkanker?
 
Waarom wordt een dergelijke poliep op een gegeven moment darmkanker?

In het tweede deel gaan we onderzoeken of sommige zaagtandvormige poliepen vaker uitgroeien tot darmkanker dan andere. Dat geeft inzicht in welke patiënt het hoogste risico op darmkanker loopt en het beste gecontroleerd moet worden.

Het derde onderdeel bestaat uit het ontwikkelen van een digitale training voor pathologen. Het doel hiervan is de herkenning van zaagtandvormige poliepen door hen te verbeteren.

Het laatste onderdeel is gericht op patiënten met zeer veel zaagtandvormige poliepen. Dit syndroom gaat gepaard met een hoog risico op darmkanker en wordt vaak niet herkend. Ook is nog niet goed duidelijk hoe we deze patiënten het beste kunnen behandelen.”


Voortrekkersrol

Dekker is medeoprichter van de werkgroep WASP, een uniek samenwerkingsverband tussen 9 academische en perifere ziekenhuizen op het gebied van zaagtandvormige poliepen. Nederland bekleedt daarmee een internationale voortrekkersrol. Dekker ziet veel heil in gezamenlijk onderzoek en heeft vertrouwen in de toekomst: “Ik denk dat we darmkanker nóg beter kunnen voorkomen”.

Select the Component and add.
Close

Dossier

​Naam: prof. dr. E. (Evelien) Dekker
Instituut: AMC Amsterdam
Vakgebied: gastro-intestinale oncologie
Start project: 1 juni 2016
Looptijd: 4 jaar
Financiering KWF: € 543.400,-