Onderzoeker van de week: Ton Schumacher

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Ton Schumacher

​Hopelijk kunnen we het afweersysteem ‘trainen’ om nog specifieker kankercellen aan te vallen.

KWO-prijswinnaar Ton Schumacher

Kanker bestrijden met eigen afweersysteem

Deze week een speciale Onderzoeker van de week: de winnaar van de KWO-prijs (Koningin Wilhelmina Onderzoeksprijs). De KWO-prijs is een onderscheiding die KWF Kankerbestrijding uitlooft aan een onderzoeker met een uitmuntend onderzoeksvoorstel op oncologisch gebied. Met deze onderzoeksprijs van 2 miljoen euro kan de prijswinnaar 5 tot 6 jaar lang multidisciplinair onderzoek verrichten in de strijd tegen kanker. Het is de grootste subsidieprijs voor kankeronderzoek in Nederland. Dit jaar is de prijs toegekend aan prof. dr. Ton Schumacher van het Nederlands Kanker Instituut, onderdeel van het Antoni van Leeuwenhoek.

Wie aan de behandeling van kanker denkt, denkt al gauw aan operaties, chemotherapie en bestraling. Minder bekend is immunotherapie. Bij deze relatief nieuwe therapievorm wordt het eigen afweersysteem gestimuleerd om de kankercellen aan te vallen.

Prof. dr. Schumacher en zijn team onderzoeken de werking en mogelijkheden van immunotherapie bij kankerpatiënten. Een uniek onderzoek dat zij uitvoeren met een eigen, in het Antoni van Leeuwenhoek ontwikkelde technologie, in een bijzondere samenwerking tussen onderzoekers en artsen. 

Voor een aantal tumorsoorten is inmiddels aangetoond dat immunotherapie werkt. Uit klinische onderzoeken zijn voldoende data verzameld om aan te kunnen tonen dat immunotherapie kan leiden tot verkleinen of zelfs verdwijnen van een tumor.


Ook bleek uit dit onderzoek dat dit positieve effect van de behandeling, zoals het wegblijven van een tumor, vaak langduriger (of mogelijk definitief) is dan bij chemotherapie of bestraling. 

“We weten dus dat het mogelijk is tumorweefsel te bestrijden door activatie van het immuunsysteem in ons lichaam. Wat we nog niet weten, is hoe dit precies werkt. Wat zorgt er voor dat het lichaam het verschil ‘ziet’ tussen gezonde cellen en tumorcellen? Welke eigenschappen van een cel maken dat het afweersysteem dit onderscheid kan maken? Dat gaan wij onderzoeken.’
 
Het afweersysteem scant het lichaam op cellen die er eigenlijk niet thuishoren, zoals cellen die door het griepvirus geïnfecteerd zijn. Dat doet het aan de hand van eigenschappen, eiwitten, aan de oppervlakte van een cel. Wanneer het afweersysteem eigenschappen op een cel tegenkomt die afwijkend zijn, dan komt het in actie en vernietigt het deze afwijkende cel. 
 
Wij onderzoeken wélke eigenschappen of eiwitten ervoor zorgen dat het afweersysteem een cel herkent als een tumorcel. En wat de relatie hiervan is met de DNA-afwijkingen die de kanker veroorzaken.


Het team van Schumacher neemt tumorweefsel af bij patiënten die meewerken in het onderzoek. Van dit weefsel wordt bepaald welke DNA-afwijkingen er zijn opgetreden en wat voor afwijkende eiwitten specifiek op de tumorcellen te vinden zijn. Ook na behandeling met immunotherapie wordt weefsel afgenomen om te bekijken wat er als gevolg van de behandeling met het tumorweefsel is gebeurd.

‘Met dit onderzoek willen we beter begrijpen hoe immunotherapie werkt. We gaan bepalen hoe belangrijk de DNA-afwijkingen in kankercellen zijn voor herkenning door het afweersysteem en in beeld brengen welke rol dit speelt bij een aantal specifieke kankersoorten. Zo kunnen we ook onderzoeken hoe we dat proces kunnen beïnvloeden, kunnen sturen. Als we dat weten kunnen we, naar ik hoop, kankerbehandeling met immunotherapie verder verbeteren.’

Bij immunotherapie worden kankerpatiënten behandeld op basis van de werking van het eigen immuunsysteem. Dat kan op twee manieren:

  1. Patiënten worden behandeld met een stof die ervoor zorgt dat het lichaam de activering van afweercellen niet meer afremt (die rem is normaal gesproken nodig om bijvoorbeeld niet op elke, licht afwijkende, maar onschadelijke cel de aanval te openen).
  2. Lichaamseigen afweercellen worden in het laboratorium geactiveerd, vermeerderd en daarna teruggeplaatst in het lichaam.

Prof. dr. Schumacher is altijd al geïnteresseerd geweest in de medische wetenschap.

‘De laatste jaren zijn er zeer overtuigende klinische data die laten zien dat immunotherapie werkt, maar we begrijpen nog niet voldoende hoe. Dat inspireerde mij om met dit onderzoek de volgende stap te zetten. Hopelijk kunnen we met de verkregen kennis het afweersysteem ‘trainen’ om nog specifieker kankercellen aan te vallen. De samenwerking met mijn collega-onderzoekers speelt hierin een grote rol. Dit onderzoek is alleen maar mogelijk door de hechte samenwerking, van onderzoeker tot arts.’

Select the Component and add.
Close

Dossier

​Naam: prof. dr. Ton Schumacher
Instituut: Antoni van Leeuwenhoek
Vakgebied: immunologie
Start onderzoek: 2014
Looptijd: 6 jaar 
Financiering KWF: 2 miljoen euro

KWO-prijs

​Ton Schumacher is de 12e winnaar van de KWO-prijs. KWF loofde deze grote onderzoekssubsidie voor het eerst uit in 2007.