Onderzoekers van de week: Judith Raber-Durlacher, Fred Rozema en Nicole Blijlevens

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoekers van de week: Judith Raber-Durlacher, Fred Rozema en Nicole Blijlevens

​Het is een groot probleem met een grote impact.

Dr. Judith Raber-Durlacher

Slijmvliesontsteking na stamceltransplantatie: het orale ecosysteem

Een unicum: voor het eerst is het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA) hofleverancier van deze rubriek. Aan dit instituut onderzoeken prof. dr. Fred Rozema en dr. Judith Raber-Durlacher de invloed van het ‘orale ecosysteem’ op de bijwerkingen in de mond die kankerpatiënten krijgen als ze een stamceltransplantatie ondergaan. In dit onderzoek werken ze ook innig samen met het AMC en het Radboudumc, waarover later meer.
 

Mucositis en graft versus host ziekte na stamceltransplantatie

Waar het in dit onderzoeksproject om draait is slijmvliesontsteking, of mucositis, vertelt dr. Raber-Durlacher: “Ik ben van origine tandarts. In de jaren ‘80 kreeg ik te maken met een leukemiepatiëntje van een jaar of zeven, met ontzettend veel pijn in zijn mond; orale mucositis. Het zag er verschrikkelijk uit. Ik wist direct dat ik hiermee verder wilde, maar in Nederland was er nog weinig over de aandoening bekend. Toen heb ik me laten scholen in Amerika, waar ze toen duidelijk een stukje verder waren dan hier. Ik heb er veel kennis en een netwerk opgebouwd. Er is ook een internationale mucositis-studiegroep, maar de ideale oplossing is er 25 jaar later nog steeds niet.”
 
Deze financiering is een erkenning van de klachten en van de tandheelkunde.

Mucositis is een groot probleem bij veel patiënten die in het kader van hun behandeling een stamceltransplantatie krijgen. Wanneer deze stamcellen van een andere persoon komen kunnen er ook andere mondproblemen ontstaan. Raber-Durlacher: “Zulke transplantaten kunnen leiden tot omgekeerde afstotingsreacties, die vervolgens graft-versus-host-ziekte tot gevolg kunnen hebben. Dat uit zich heel vaak in de mond. Je hebt een acute vorm, maar ook een chronische vorm. Ik heb mensen op mijn spreekuur gehad, die kunnen vaak niet eten, hebben nauwelijks speeksel en een grote kans op het krijgen van cariës, erg veel pijn en soms kan de mond niet meer goed open. Het is een groot probleem met een enorme impact. Soms hebben mensen er jaren last van. Er is veel aan gelegen dat we daar iets aan kunnen doen. Maar daarvoor moeten we eerst begrijpen wat er aan de hand is.”

Het ecosysteem in de mond

Prof. dr. Rozema, MKA (kaak)-chirurg en hoogleraar orale geneeskunde, vult aan: “Als je 25 jaar van alles hebt geprobeerd, maar er niet echt vat op krijgt, dan moet je fundamenteel onderzoek gaan doen. Wat op meerdere onderzoeksgebieden heel veelbelovend is, is hoe het genetische profiel van de patiënt bepaalt wat de reactie op behandeling zal zijn. Ook kijken wij naar de genetische profielen van micro-organismen en eiwitten in de mond. Dat kan wel eens de sleutel zijn.”
 
Het doel van de studie is dan ook om in kaart te brengen wat de eigenschappen zijn van het orale ecosysteem van mensen die te maken krijgen met mucositis of graft-versus-host-ziekte. Rozema: “in samenwerking met de afdelingen hematologie en tandheelkunde van het Radboudumc wordt gekeken naar veranderingen in de samenstelling van speekseleiwitten en ook gaan we kijken naar micro-organismen in de mond van ruim 100 patiënten voor en tijdens de behandeling. Hoe verandert die samenstelling? Zijn er patronen te herkennen bij mensen die vergelijkbaar reageren?”
 
Raber-Durlacher denkt dat in die samenstelling van het orale ecosysteem ook een oplossing van het probleem ligt. “Er zijn bacteriesoorten en speekseleiwitten in je mond die er juist voor zorgen dat je gezond blijft. Die moet je hebben. Door kankerbehandeling kan het ecosysteem van de mond ernstig worden verstoord. Mijn grote droom is dat we die samenstelling zó kunnen manipuleren, dat je van een slechte omgeving weer naar een goede omgeving gaat. En dat we kunnen voorspellen wie er problemen kunnen gaan krijgen.”
 

(Inter)nationale samenwerking

Aan een voorspelling over het tijdspad van deze droom willen de onderzoekers zich niet wagen. Eerste doel is om in de komende vier jaar duidelijk krijgen wat er nou precies aan de hand is. Maar mede door de vele samenwerkingen binnen ACTA, maar ook op nationaal en internationaal niveau, zijn ze wel positief gestemd. Raber-Durlacher: “De koppen gaan aardig bij elkaar, er wordt wereldwijd naar oplossingen gezocht. Op het moment dat we weten waar we moeten duwen en trekken, kan het snel gaan.”
 
Ook deze studie maakt deel uit van een groter geheel, legt Raber-Durlacher uit: “De ORA-STEM studie. Die is geïnitieerd door collega’s uit Amerika en Zweden. Een grote studie waarbij wordt gekeken naar kanker, stamceltransplantaties en de orale complicaties die daarmee gepaard gaan.”
 
Als het over samenwerking gaat mag één naam zeker niet ontbreken: die van prof. dr. Nicole Blijlevens. Zij is hoofd van de afdeling hematologie van het Radboudumc en betrokken bij de behandeling van patiënten met bloed- en lymfeklierkanker. Ook is zij een topexpert op het gebied van mucositis, zowel in de mond als van de darm. In dit project vormt ze een drie-eenheid met Raber-Durlacher en Rozema.
 
“Het is dus echt een joint effort geweest”, benadrukt Rozema tot slot. “Met deze KWF-financiering kunnen we de brug slaan tussen de verschillende disciplines. Dat is niet alleen mooi voor het onderzoek zelf, maar ook voor de patiënten die problemen hebben. Het is een erkenning van de klachten en een erkenning dat de tandheelkunde daar een positieve bijdrage bij kan leveren. We zijn er gloeiend blij mee!”

Op de afbeelding rechts, in het middelste blok staan v.l.n.r. dr. Judith Raber-Durlacher, prof. dr. Fred Rozema en prof. dr. Nicole Blijlevens.

Select the Component and add.
Close

Dossier

Namen: Dr. J.E. (Judith) Raber-Durlacher, prof. dr. N.M.A. (Nicole) Blijlevens, prof. dr. F.R. (Fred) Rozema 
Instituten: ACTA, AMC, Radboudumc 
Vakgebied: Tandheelkunde
Start project: 1 mei 2015
Looptijd: 4 jaar
Financiering KWF: € 563.100,-