Onderzoeker van de week: Wilbert Zwart

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Wilbert Zwart

Ik voel het als een persoonlijke noodzaak om samen met andere onderzoekers de borstkankersterfte omlaag te brengen.

Dr. Wilbert Zwart

​Hormoontherapie op maat voor borstkankerpatiënten

In Nederland krijgen jaarlijks ongeveer 14.000 vrouwen en 100 mannen borstkanker. “Driekwart van de borstkankers is hormoonreceptor-positief, wat betekent dat deze tumoren vaak afhankelijk zijn van hormonen om te groeien. Door in de patiënt deze hormoonsignalen te remmen, kun je de tumor gericht en efficiënt bestrijden, waarmee de kans op genezing sterk wordt vergroot.” Dat zegt Wilbert Zwart, als bioloog verbonden aan het Antoni van Leeuwenhoek. Samen met andere onderzoekers, artsen en computerwetenschappers voert hij een onderzoek uit naar hormonale therapie op maat voor borstkankerpatiënten.
 

Oestrogeen als sleutel

“Hormonale medicijnen remmen de oestrogeenreceptor in de borstkankercel”, legt Zwart uit. “Omdat de tumorcel de oestrogeenreceptor nodig heeft om te overleven, is dit een zwakke plek van de tumor waarmee we de kanker gericht kunnen bestrijden. Met een volledige blokkade van de oestrogeenreceptor wordt de tumorgroei geremd en kunnen we terugkeer van de ziekte bij veel patiënten voorkomen.” Patiënten met dergelijke hormoongevoelige borstkanker kunnen na hun operatie jarenlang hormoontherapie krijgen om het risico op terugkeer van de kanker te verlagen. “Er zijn verschillende soorten hormonale medicijnen beschikbaar, die ieder op een andere manier aangrijpen op de oestrogeenreceptor”, verklaart Zwart. “Neem tamoxifen, een anti-oestrogeen dat zich bindt aan de hormoonreceptor en ’m uitzet. We kunnen ook kiezen voor aromataseremmers. Deze stoffen blokkeren een enzym dat betrokken is bij de aanmaak van oestrogenen en verlagen daarmee de hoeveelheid oestrogenen in het lichaam. Daarnaast zijn er ook middelen die de oestrogeenreceptoren specifiek vernietigen. Allemaal uitstekende medicijnen, maar niet noodzakelijk allemaal even toepasbaar bij iedere patiënt.”
 

Naar een voorspellende test

Beschikbare hormonale medicijnen mogen volgens de richtlijn in principe allemaal voorgeschreven worden. “Maar helaas weten we nog niet wat de beste keuze is voor de individuele patiënt”, zegt Zwart. “Iedere tumor is uniek en kan het beste op zijn eigen unieke manier worden bestreden.
 
Er zijn uitstekende hormonale medicijnen beschikbaar, maar we weten nog niet wat de beste keuze is voor de individuele patiënt. 

Op basis van eerder onderzoek weten we dat sommige tumoren beter reageren op de ene hormonale therapie, terwijl andere tumoren juist weer beter worden bestreden met een andere hormonale therapie. Alleen hebben we nog geen test beschikbaar waarmee we in een vroeg stadium al kunnen voorspellen welke hormonale therapie de beste keus is voor de individuele patiënt. In dit project willen we zo’n test ontwikkelen.”
 

Tumorkenmerken vinden

Aan de studie doen 250 patiënten mee, verdeeld over 3 groepen die elk een andere hormonale therapie krijgen gedurende 1 maand. Nog voor de operatie krijgen de patiënten de hormonale therapie voorgeschreven, waarna ze weer worden behandeld volgens de huidige richtlijn. Vóór en na deze korte medicijnbehandeling wordt tumorweefsel van deze patiënten geanalyseerd. “Deze korte behandeltijd is niet genoeg om de tumor te doden, maar zal wel lang genoeg zijn om biologische veranderingen in de tumor op te wekken”, legt Zwart uit. “Het doel van de studie is tumorkenmerken vinden waaraan we kunnen zien welke behandeling op de lange termijn de beste kans van slagen heeft voor deze specifieke patiënt. In eerste instantie doen we dat met gecompliceerde genetische testen, maar nog mooier zou zijn als we het in de toekomst kunnen terugbrengen tot een eenvoudige kleuringstechniek die in elk ziekenhuislaboratorium gedaan kan worden.”  
 
Ons doel is tumorkenmerken vinden waaraan we kunnen zien welke behandeling op de lange termijn de beste kans van slagen heeft.
 
Deze strategie is wat de studie ook zo sterk maakt, meent Zwart: “Het gaat niet om de ontwikkeling van een nieuw medicijn, maar om een technologie waarmee artsen de beste keuze kunnen maken tussen verschillende middelen die al bij vele duizenden patiënten worden toegepast. Dit onderzoek past naadloos in de nieuwe financieringsstructuur van KWF Kankerbestrijding, waarbij KWF de vinger aan de pols houdt: ‘wat heb je nodig voor de volgende stap, om het direct bij de patiënt te krijgen?’ Volgens mij is dit onderzoek een mooi voorbeeld daarvan. De potentie is immers enorm: als je in staat bent in een vroeg stadium de beste behandeling te selecteren, kun je de kans maximaliseren om de ziekte uit te roeien en de patiënt te genezen.”
 

Persoonlijke drijfveer

“Borstkanker is een drama dat jaarlijks miljoenen mensen treft: zo’n 1,7 miljoen vrouwen wereldwijd”, weet Zwart. “Per jaar overlijden alleen al in Nederland zo’n 3.000 vrouwen aan borstkanker. Ik voel het als een persoonlijke noodzaak mijn bijdrage te leveren om samen met andere onderzoekers dat aantal omlaag te brengen. Wat mij ook enorm motiveert, is dat deze studie als prototype kan dienen om andere hormoongerelateerde kankers, zoals prostaatkanker, op een vergelijkbare manier aan te pakken.”

Select the Component and add.
Close

Dossier

​Naam: dr. W. (Wilbert) Zwart
Instituut: Antoni van Leeuwenhoek
Vakgebied: Moleculaire pathologie
Start project: 1 juli 2015
Looptijd: 4 jaar
Financiering KWF: € 572.500,-