Onderzoeker van de week: Marco Schilham

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Marco Schilham

​We onderzoeken enerzijds hoe het immuunsysteem werkt en anderzijds of en hoe we het kunnen inzetten om kanker te genezen.

Immunotherapie voor kinderen met leukemie

Kinderen met leukemie kunnen tegenwoordig goed behandeld worden. Ongeveer 80% van de kinderen die met chemotherapie worden behandeld, heeft een goede kans op genezing. Toch blijft er altijd een aantal kinderen bij wie de leukemie na de chemotherapie terugkomt of van wie verwacht wordt dat de leukemie niet goed zal reageren. Voor deze kinderen is allogene stamceltransplantatie (met donorcellen) een laatste behandeloptie. Ze ondergaan dan eerst een zware chemotherapie die de leukemiecellen beschadigt, maar ook het bloedvormend beenmerg. Om het beenmerg weer te repareren wordt gezond beenmerg van een donor teruggegeven aan de patiënt.
 
De resultaten van deze behandeling zijn vaak goed, maar er blijft altijd een groep patiënten, ongeveer 40%, bij wie de leukemie alsnog terugkeert. Voor deze kinderen zijn er nog geen goede behandelmogelijkheden. Dr. Marco Schilham werkt op de afdeling Kindergeneeskunde van het Leids Universitair Medisch Centrum aan een manier om met behulp van het immuunsysteem de behandeling met stamceltransplantatie verder te verbeteren.
 
Uiteindelijk hoop ik dat de extra behandeling bijdraagt aan het voorkomen van de terugkeer van leukemie.
 

Natural Killers

Dr. Schilham werkt aan een aanvullende behandeling die patiënten direct na de beenmergtransplantatie ontvangen. Alleen patiënten die de transplantatie zonder complicaties hebben doorstaan, komen daarvoor in aanmerking. Eerst worden bij dezelfde donor die eerder al stamcellen afstond, grote aantallen witte bloedcellen afgenomen. Hieruit worden de zogenaamde Natural Killer cellen gehaald. Deze NK-cellen zijn cellen uit het immuunsysteem die in staat zijn om tumorcellen te herkennen en vernietigen.
 
'Het speciale van deze cellen is dat ze het opsporen en vernietigen al uit zichzelf doen. Van die eigenschap maken we gebruik. In het laboratorium kweken we deze cellen verder op en maken we ze nog actiever. Dat doen we met een speciaal stofje dat interleukine-15 heet.'
 
Vervolgens worden de gekweekte NK-cellen in het lab gecontroleerd. Als ze in goede staat en inderdaad actiever zijn, worden ze bij de patiënt ingespoten. Dat gebeurt een paar maanden na de stamceltransplantatie. Op dat moment is het aantal resterende leukemiecellen nog laag.
 

Belangrijke eerste stap

Schilham: 'Met dit onderzoek hopen we uiteindelijk aan te kunnen tonen dat de gestimuleerde NK-cellen in staat zijn de resterende leukemiecellen te herkennen en op te ruimen. Maar nu zijn we nog bezig met de stap ervoor: onderzoeken of bestaande stamceldonoren genoeg NK-cellen kunnen en willen geven en of we die cellen inderdaad goed kunnen activeren en veilig toedienen. Daarna bekijken we hoe het vervolgens met de patiënt gaat en of de geactiveerde NK-cellen in het laboratorium tegen de leukemiecellen van de patiënt reageren.'
 
Leukemie is bij kinderen net iets anders dan bij volwassenen. Uit eerder onderzoek bleek bijvoorbeeld dat cellen van bepaalde typen leukemie bij kinderen gevoeliger zijn voor Natural Killer cellen dan bij volwassenen.
 
Inmiddels zijn in het kader van dit onderzoek al 4 patiënten op deze manier behandeld. In de komende anderhalf jaar worden nog minstens 7 andere patiënten behandeld.
 
Schilham: 'Wij denken niet dat het einddoel met dit onderzoek al bereikt wordt, maar het is zeker een belangrijke eerste stap. Hierna moet de behandeling op grotere schaal worden getest en geoptimaliseerd, eventueel in combinatie met andere middelen. Nu eerst voor patiënten met leukemie, maar later wellicht ook gericht op andere tumorsoorten.'
 

Uitdaging

Van oorsprong is dr. Schilham onderzoeker op immunologisch gebied, en omdat bij beenmergtransplantatie veel vragen ontstaan over het effect op en de rol van het immuunsysteem, is hij dit werk op de afdeling Kindergeneeskunde gaan doen. 'De absolute uitdaging is het immuunsysteem tegen kanker te laten reageren. Eerdere resultaten laten zien dat het immuunsysteem in staat is hele grote dingen te doen, dat inspireert mij!'  

Select the Component and add.
Close

Dossier

Naam: Dr. M.W. Schilham
Instituut: LUMC
Vakgebied: kindergeneeskunde
Start Project: maart 2013 
Looptijd: 3 jaar
Financiering KWF: 465.700,- euro

Meer weten over dit onderzoek?

​Kijk bij: 'Natural killer cell infusion after stem cell transplantation for leukemia' in het Nederlands Trial register.