Onderzoeker van de week: Marc Besselink

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Marc Besselink

​In de afgelopen 3 jaar is er meer verbeterd op het gebied van alvleesklierkanker dan in de 30 jaar daarvoor.

Dr. Marc Besselink, oncologisch chirurg

​Alvleesklierkanker onder stroom zetten

“Eet wanneer je de kans krijgt, slaap wanneer je de kans krijgt en rommel niet met de alvleesklier.” Dr. Marc Besselink, chirurg in het AMC in Amsterdam, opent met een beroemde lijfspreuk voor heelmeesters. Hij spreekt met ontzag over het spijsverteringsorgaan: “De alvleesklier is één van de lastigste organen om te opereren. Hij is moeilijk bereikbaar achter darmen en maag en ligt bovenop een kruispunt van belangrijke bloedvaten tussen lever en darmen. Een alvleesklieroperatie is altijd een grote operatie.”

 
Besselink opereert wekelijks patiënten met alvleesklierkanker en combineert dat met onderzoek naar nieuwe behandelmethoden voor deze patiëntengroep. Kille cijfers onderstrepen het belang van zijn werk: ná long-, dikkedarm- en borstkanker (kankersoorten die 5 tot 7 keer zo vaak voorkomen) overlijden in Nederland de meeste mensen aan alvleesklierkanker (ruim 2.600 per jaar). Slechts 5 van de 100 patiënten zijn 5 jaar na de diagnose nog in leven.

Een alvleesklieroperatie is altijd een grote operatie. 

Besselink legt uit waarom alvleesklierkanker zo lastig te bestrijden is: “De ziekte wordt meestal pas in een laat stadium ontdekt. De tumor is dan vaak al uitgezaaid of ingegroeid in het omliggende weefsel. Dat maakt operatieve verwijdering vrijwel onmogelijk. Bovendien reageren de tumoren slecht op chemotherapie.” Jarenlang is er amper vooruitgang geboekt, maar Besselink peinst er niet over om het bijltje erbij neer te gooien: “Voor pessimisme is geen plaats in dit vak. Bovendien zijn de ontwikkelingen eindelijk in een stroomversnelling geraakt. In de afgelopen 3 jaar is er meer verbeterd op het gebied van alvleesklierkanker dan in de 30 jaar daarvoor.” 

 

Nieuwe hoop

Eén van die nieuwe ontwikkelingen betreft irreversibele elektroporatie (IRE), een behandeltechniek waarbij kankercellen vernietigd worden met elektrische pulsen. Besselink legt uit hoe het in zijn werk gaat: “Op geleide van CT- of echobeelden plaatsen we naalden rondom de tumor en geven daarmee korte stroomstootjes af. De elektrische pulsen veranderen de structuur van de kankercellen waardoor ze doodgaan.” Het apparaat dat bij deze behandeling gebruikt wordt, heet NanoKnife. Een commercieel sterke, maar onzinnige naam volgens Besselink: “Het heeft niets met nano en ook niets met een knife te maken.”
 
Ik heb nu al een aantal keer meegemaakt dat patiënten me om de nek vlogen van blijdschap.


IRE kan worden overwogen bij patiënten die nog geen uitzaaiingen hebben, maar niet geopereerd kunnen worden omdat hun tumor te diep is ingegroeid in belangrijke bloedvaten. Besselink: “Bij deze groep hebben we veel vooruitgang geboekt door eerst FOLFIRINOX te geven, een combinatie van 4 chemotherapeutische middelen. Circa 10% van de patiënten kan dan alsnog geopereerd worden (lees het verhaal van deze patiënte en dit prachtige nieuws). Als dat na 2 à 3 maanden chemotherapie nog steeds niet mogelijk is, komt de NanoKnife in beeld. We kunnen patiënten daar niet mee genezen, maar ze mogelijk wel betere vooruitzichten bieden. Voorheen leefden deze mensen gemiddeld 6 maanden, maar nu denken we met deze gecombineerde aanpak een overleving tot 20 maanden te kunnen bereiken in goede kwaliteit van leven. Dan kun je zeggen: ‘dat is nog geen 2 jaar, waar heb je het over?’ maar bij alvleesklierkanker is dat een spectaculaire verbetering.”


Besselink illustreert de winst nog eens met cijfers uit eigen praktijk: “Van alle mensen tegen wie was gezegd ‘uw alvleesklierkanker kan niet verwijderd worden’, 132 in anderhalf jaar tijd, hebben we in het AMC er 14 alsnog kunnen opereren met volledige tumorverwijdering en 15 kunnen behandelen met de NanoKnife. Dat klinkt weinig - een vijfde van alle mensen die binnenkomen – maar 2 jaar geleden was dat nul komma nul. Ik heb nu al een aantal keer meegemaakt dat patiënten en familie me om de nek vlogen van blijdschap als de inoperabel geachte tumor alsnog verwijderd kon worden.”

 

IRE begrijpen en verfijnen

Irreversibele elektroporatie heeft dus veel potentie, maar de ingreep – die zowel via een buikoperatie als tijdens een CT-scan kan worden verricht – is niet zonder risico. “De kans op ernstige complicaties ligt rond de 50%”, aldus Besselink. “Gemiddeld liggen mensen een week in het ziekenhuis. Eén patiënt was al na 4 dagen weer thuis, een andere ligt nu al 2,5 week hier omdat de maag nog niet op gang is gekomen.”
 
Wij zijn nu aan het uitzoeken of je de instellingen kunt verfijnen zodat de kans op complicaties kleiner wordt.


Het doel van Besselinks onderzoek is begrijpen hoe IRE precies werkt en hoe de kans op complicaties kan worden verkleind: “Wij zijn nu heel basaal aan het uitzoeken of je de instellingen kunt verfijnen zodat de kans op complicaties kleiner wordt. Kunnen we minder stroom geven? Moeten we het vaker herhalen? Zijn meer of juist minder naalden nodig? Om dat soort vragen te kunnen beantwoorden, werken we samen met de afdelingen Radiotherapie en Fysica. Zij helpen ons met computermodellen. Uiteindelijk willen we een zo veilig en simpel mogelijke ingreep met maximaal effect. Als de patiënt complicaties krijgt, kan het gevolg zijn dat de belangrijke vervolgbehandeling met chemotherapie niet meer gegeven kan worden. Dat willen we voorkomen.”

 

Online expertpanel

De recente lichtpuntjes op het gebied van alvleesklierkanker zijn voor een groot deel het resultaat van effectieve samenwerking. Om echt iets te kunnen bereiken, zullen onderzoekers gezamenlijk de schouders eronder moeten zetten. Besselink maakt zich daar weinig zorgen over: “Nederland is uniek als het gaat om samenwerken. Daar ligt onze kracht.“ Een mooi voorbeeld is de oprichting van de Dutch Pancreatic Cancer Group (www.alvleesklierkanker.nl), een multidisciplinaire werkgroep van deskundigen uit het hele land op het gebied van alvleesklierkanker. Besselink vertelt met gepaste trots wat hij op dit platform gerealiseerd heeft: “We hebben een systeem gebouwd waarmee scans van patiënten geüpload kunnen worden. Een team van experts, waaronder radiologen en oncologisch chirurgen, beoordeelt de beelden en brengt de behandelmogelijkheden in kaart. Met dit online expertpanel hebben we een landelijk adviesorgaan gemaakt dat voor iedereen toegankelijk is. Zo kunnen we mensen erop attenderen dat ze mogelijk toch in aanmerking komen voor een operatie of IRE en waar ze die behandeling het dichtstbij huis kunnen krijgen. Dat totaalplaatje zie je niet zo vaak. Daar verwachten we veel van.”

 

Select the Component and add.
Close

Dossier

​Naam: dr. M.G.H. (Marc) Besselink
Instituut: AMC Amsterdam
Vakgebied: Gastro-intestinale / oncologische chirurgie
Start onderzoek: 1 januari 2015
Looptijd: 4 jaar
Financiering KWF: € 523.100,-