Onderzoeker van de week: Rieneke van de Ven

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Rieneke van de Ven

​We gaan stoffen testen waarvan we denken dat ze het immuunsysteem weer aan kunnen zetten.

dr. Rieneke van de Ven

Afweer tegen borstkanker wakker schudden

Door de jaren heen is het aantal behandelmogelijkheden voor borstkanker flink gegroeid. Mede daardoor is de 5-jaarsoverleving in 60 jaar tijd gestegen van gemiddeld 52% naar 87% anno nu. Toch zijn er nog altijd vormen van borstkanker die slecht reageren op behandeling. Onderzoeker van de week dr. Rieneke van de Ven van VUmc Cancer Center Amsterdam wil juist voor deze groep patiënten iets betekenen met haar onderzoek naar immunotherapie.
 
Bij immunotherapie bekijken onderzoekers hoe ze het afweersysteem van de patiënt kunnen helpen om de tumorcellen in het lichaam te bestrijden. Want hoewel het afweersysteem goed werkt tegen lichaamsvreemde indringers als bacteriën en virussen, is kanker een ander verhaal. “Dat komt omdat tumoren allerlei trucjes hebben die ervoor zorgen dat er geen afweerreactie tegen de tumor op gang komt. In mijn onderzoek probeer ik juist die trucjes weer te omzeilen en alles weer te herstellen zoals het zou moeten zijn”, legt Van de Ven uit.
 
Tumoren hebben allerlei trucjes die verhinderen dat het afweersysteem de tumor aanvalt.
 
Hoe het zou moeten zijn, is dat zogenaamde dendritische cellen in het lichaam aan tumorcellen ‘snuffelen’, een klein stukje van die tumor met zich meenemen en die presenteren aan de rest van het immuunsysteem: ‘Kijk hier, dit moet je aanvallen!’ Waarna een heel leger aan afweercellen naar de tumor oprukt en de cellen vernietigt.
 

Dendritische cellen in de schildwachtklier

In haar onderzoek richt Van de Ven zich met name op de schildwachtklier. Dat is de dichtstbijzijnde klier waar de tumorcellen naar uitzaaien. “Dat is de klier waar de immuunreactie zou moeten beginnen. Maar we zien bij de borstklieren van borstkankerpatiënten minder actieve dendritische cellen dan in een gezonde klier. Ook al zijn er nog geen uitzaaiingen, dan is de tumor al bezig om het immuunsysteem verderop te onderdrukken.”
 
Dat blijkt ook in de klinische praktijk: de patiënten met minder actieve dendritische cellen in de schildwachtklier reageerden ook slechter op behandeling. Dat duidt erop dat de dendritische cellen een belangrijke invloed hebben op de vooruitzichten van de patiënt. “Daarom willen we die dendritische cellen geactiveerd hebben. Dat is het doel van mijn onderzoek: ik ga in het laboratorium verschillende stoffen testen waarvan we weten dat ze dendritische cellen zouden kunnen activeren, zodat ze het immuunsysteem aan kunnen zetten.”
 
We hopen de patiënt weer een functionerend immuunsysteem te kunnen geven.
 
Daarnaast bekijkt Van de Ven het effect van chemotherapie op de activatie van dendritische cellen. “We hebben bij een paar patiënten gezien dat chemotherapie een negatief effect kan hebben op de activiteit van dendritische cellen in de schildwachtklier. We hopen een combinatie van activerende stoffen te vinden die dat weer kan herstellen. Zo hopen we patiënt die chemotherapie krijgen weer een functionerend immuunsysteem te kunnen geven.”
 

Drive

Er moet veel gebeuren in de komende 4 jaar. De onderzoeker werkt zelf aan haar experimenten, samen met studenten en een analist tijdens de 2e helft van het project. “Soms is onderzoek wel eens lastig. Het kost veel energie. Er zijn wel eens experimenten waar niets uitkomt, dat is frustrerend. Maar ik heb vanuit mezelf een enorme drive en ik denk dat dat ook overkomt op mensen om me heen.” 
 
En soms heb je ook een beetje geluk nodig, zoals toen ze aan het begin van haar carrière graag onderzoek wilde doen bij de hoog aangeslagen professor Doreen Cantrell in Londen. “Haar onderzoek leek me heel interessant. Dus daar zat ik met iemand over te praten tijdens de lunch op een congres. Ik zei dat ik dolgraag naar haar laboratorium zou willen. Toen bleek dat ze naast me zat te lunchen! Ik had geen idee hoe ze eruit zag, in die tijd hadden we nog niet zoveel Google waarmee je van tevoren foto’s van mensen gaat zoeken. Ze nodigde me uit om een paar dagen later naar Londen te komen en het lab te leren kennen, en al snel hadden we kortgesloten dat ik er stage kon lopen. KWF heeft daar toen bij geholpen met een soort ‘travel grant’.”

Select the Component and add.
Close

Dossier

​Naam: dr. R. (Rieneke) van de Ven
Instituut: VU Medisch Centrum
Vakgebied: tumorimmunologie
Start onderzoek: 1 januari 2016
Looptijd: 4 jaar
Financiering KWF: € 573.500,-