Onderzoeker van de week: Peter de Keizer

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Peter de Keizer

​Vanuit een gezonde interesse zijn we eigenlijk steeds meer de therapeutische kant op gegaan.

Dr. Peter de Keizer

Voorkomen dat kankercellen ongevoelig voor behandeling worden

De meeste cellen die kampen met schade kunnen netjes worden gerepareerd. Als dat niet lukt, zijn er verschillende scenario's om te voorkomen dat de situatie verder uit de hand loopt. Bij ‘apoptose’ is bijvoorbeeld sprake van een gereguleerde, nette celdood, waarbij de cel keurig wordt opgeruimd. Een andere mogelijkheid is een permanent groeiarrest waarin de defecte cel wel in het lichaam mag blijven zitten, maar wordt voorkomen dat hij nog verder groeit en deelt. Een proces dat ‘senescence’ heet.
 
Senescente cellen staan al jaren sterk in de belangstelling van wetenschappers die veroudering van de mens onderzoeken, maar heeft nu ook de interesse van kankeronderzoekers gewekt. Zo ook die van onderzoeker van de week Peter de Keizer, die aan het Erasmus MC onderzoek doet naar de rol van senescente cellen bij kanker. Zo kunnen senescente cellen met een verkeerde mutatie zelf kankercellen worden, maar ze scheiden ook eiwitten uit (SASPs) die een rol blijken te spelen bij resistentie (immuniteit) van kanker tegen behandeling.
 

Een vervelende feedback-loop

De Keizer legt uit: 'Straling of chemotherapie veroorzaakt schade aan de tumor maar ook aan gezonde cellen. Als die cel daar niet goed mee omgaat, gaat hij in senescence. Dat is eigenlijk heel goed, want van beschadigde cellen wil je niet dat ze zich verder door gaan delen. Maar die senescente cellen blijven vervolgens permanent in ons lichaam aanwezig en scheiden ondertussen al die SASPs uit, een groep van zo’n 100 eiwitten.'
 
Wat de onderzoeker heeft gevonden is dat deze SASPs kankercellen een stuk resistenter maken tegen chemo- of radiotherapie. 'Dat betekent dus dat chemo- of radiotherapie er eerst voor zorgt dat cellen senescent worden. Deze gaan vervolgens SASPs uitscheiden, en die maken op hun beurt de kankercellen resistenter tegen de tweede behandeling. Ons doel is om die vervelende feedbackloop plat te leggen.'
 
We hebben nu een aantal moleculen waarmee we proeven doen en we hopelijk naar de patiënt kunnen gaan!

Daarvoor hebben de Keizer en collega’s stoffen ontwikkeld waarmee ze specifiek de senescente cellen dood kunnen maken. 'Dat lukt goed in het laboratorium en bij muizen. Nu is de vraag of we dat ook in de kankerbestrijding kunnen doen: dat we kunnen voorkomen dat tumoren resistent worden voor behandeling als we de senescente cellen doodmaken.'
 

Organoids

Voor het onderzoek heeft de Keizer de beschikking over een aantal zogeheten organoids om onderzoek op te doen. Dat zijn kleine opgekweekte tumororgaantjes in een kweekbakje in het laboratorium. 'Voor melanomen hebben we al aan kunnen tonen dat onze anti-senescence middelen de organoids veel gevoeliger maken voor behandeling. Dat gaan we ook voor borsttumoren proberen. Bij triple negative borstkanker, de meest lastig te behandelen groep, vinden we dat er een sterke correlatie is tussen de aanwezigheid van SASP-eiwitten en resistentie van de tumor tegen behandeling. Het is overigens niet zo dat in alle tumorsoorten senescence een rol speelt. Ook dat willen we in dit project verder uitzoeken.'
  
De Keizer heeft ook al nagedacht over een vervolgtraject voor de ‘anti-senescence medicijnen’: 'We hebben de industrie benaderd om te kijken of we onze resultaten kunnen doortrekken naar de kliniek voor een trial. Dankzij de KWF-financiering kunnen we de komende 5 jaar kijken of we dat voor elkaar kunnen krijgen.'
 
En dat terwijl zijn onderzoek naar senescence meer uit puur wetenschappelijke nieuwsgierigheid begon: 'Vanuit een gezonde interesse zijn we eigenlijk steeds meer de therapeutische kant op gegaan. Ik was vanuit mijn AIO-werk in Utrecht erg geïnteresseerd in het proces van senescence. Het idee om senescente cellen dood te maken kwam eigenlijk pas gaandeweg. We hebben nu een aantal moleculen waarmee we proeven doen en we hopelijk naar de patiënt kunnen gaan!'

Select the Component and add.
Close

Dossier

Naam: ​Dr. P.L.J. (Peter) de Keizer
Instituut: Erasmus MC
Vakgebied: Medische genetica
Start project: 1 maart 2015
Looptijd: 4 jaar
Financiering KWF: 572.500,- euro