Onderzoeker van de week: Otto Boerman

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Otto Boerman

​Wat mij betreft zitten we middenin een doorbraak en dit project is er om het maximale uit die doorbraak te halen.

prof. Otto Boerman

Prostaatkanker tegelijkertijd zichtbaar maken én bestrijden

Professor Otto Boerman houdt zich in het Radboudumc in Nijmegen bezig met radiochemie. Zijn expertise is het maken van radioactieve tracers: dat zijn stoffen die het mogelijk maken om tumoren op te sporen en te karakteriseren met behulp van radioactieve tracers.
 
Met muziek heeft radiochemie dus weinig te maken, al is het volgens Boerman wel degelijk een veld waar muziek in zit: “Wat mij betreft zitten we middenin een doorbraak en dit project is er om het maximale uit die doorbraak te halen.”
 

Detectie & behandeling met PSMA-tracers

PSMA-tracers. Dat is de doorbraak waar de professor op doelt. PSMA is een eiwit op het membraan van prostaatkankercellen. De afgelopen jaren zijn er PSMA-tracers ontwikkeld, die zich heel specifiek hechten aan het PSMA op de prostaatkankercellen. De PSMA-tracer ‘verklapt’ daarmee dan ook waar PSMA – en dus de tumor – zich bevindt. Dat kan in de prostaat zijn, maar in het geval van een uitzaaiing ook erbuiten.
 
“Er zijn een hoop prostaattumoren die beperkt blijven tot de prostaat. Als je dan de prostaat verwijdert, is de patiënt genezen. Maar er zijn ook patiënten waarbij de tumor lange, dunne uitlopers langs de zenuwen hebben. Dat kunnen kritische zenuwen zijn, die bijvoorbeeld essentieel zijn voor de continentie en vruchtbaarheid van de man. Die wil je intact laten. De chirurg kan niet zeggen ‘ik snijd het tumorweefsel er met een ruime marge uit’, zoals bijvoorbeeld bij een darmkankeroperatie”, aldus Boerman.
 
De technologie bevindt zich nu nog het in vitro stadium: in de reageerbuis testen we of deze nieuwe benadering werkt.
 
Met zo’n PSMA-tracer kan een chirurg straks tijdens de operatie het verschil tussen prostaatkanker en gezonde cellen zien. Op zich is dat fenomeen niet nieuw: KWF financiert al langer onderzoeken naar ‘kleurrijk opereren’. Maar wat dit nieuwe onderzoeksproject uniek maakt, is dat de tracer de tumorcellen zichtbaar maakt met zowel radioactiviteit als met fluorescent licht, zodat de tumorcellen tijdens de operatie beter zichtbaar worden. “Daarnaast onderzoeken we in dit project of de kwaadaardige cellen tijdens de operatie ook kunnen worden gedood door ze te belichten.”
 
Boerman licht toe: “Als we deze tracers tijdens de operatie belichten, geven ze celdodende stoffen (radicalen) af. We gaan in dit project onderzoeken of het mogelijk is om met de tracer tumorcellen beter op te sporen en ze te bestralen met licht, waardoor de celdodende radicalen de tumorcellen doden. Het idee is dat de chirurg ze dan niet allemaal weg hoeft te snijden, maar dat de tumorcellen dicht in de buurt van essentiële zenuwbanen gedood kunnen worden door ze te belichten.”
 

Openstaande vragen

Hoe logisch en mooi de techniek ook klinkt; de professor pleit wel voor enige terughoudendheid. “Het is goed dat patiënten weten dat er hoopvolle ontwikkelingen zijn, maar dat moet wel op een reële manier gepresenteerd worden. De technologie bevindt zich nu nog het in vitro stadium: in de reageerbuis testen we of deze nieuwe benadering werkt. In dit stadium onderzoeken we of een tracer de tumorcel kan vinden en, als je die belicht, de tumorcel doodgaat. Zo ver zijn we, dat werkt. Maar de uitdaging is natuurlijk om te zorgen dat de tracer de tumorcel ook in het lichaam kan vinden. En het grote verschil is dat het belichten in een petrischaaltje relatief eenvoudig is, maar in het lichaam van de patiënt is het geen sinecure. Er liggen bijvoorbeeld allemaal gezonde lagen weefsel over de tumor heen.”
 
Ik ben gefascineerd door de mogelijkheden die we tegenwoordig hebben.
 
Dit project draait om het zetten van de noodzakelijke stappen tussen reageerbuis en patiënt. “We moeten nog veel leren voor we de stap naar de patiënt kunnen maken. Hoeveel tracer moet je naar zo’n tumorcel brengen? Hoeveel licht moet je daarop schijnen, hoe lang moet je die belichting volhouden en hoe compleet is dan het afdoden van die tumorcellen? Want dat is bij iedere kankertherapie een uitdaging. Je kunt een heel effectief geneesmiddel hebben, wat bijvoorbeeld 99% van de tumorcellen doodt, maar bij kanker is dat niet voldoende. Cellen die achterblijven kunnen gewoon weer verder groeien, dus je moet echt goed weten wat je doet en hoe effectief het is.”

Het project duurt 4 jaar. Daarna moet duidelijk zijn of de nieuwe techniek een meerwaarde heeft en of de vervolgstap naar een patiëntenstudie kan worden gemaakt.
 

Meccano-steentje bijdragen

Werken aan nieuwe technische mogelijkheden. Dat is de drijfveer van professor Boerman. “Ik vergelijk mijn werk wel eens met zo’n Meccano-doos waar je mooie dingen van kunt maken. Ik ben gefascineerd door de mogelijkheden die we tegenwoordig hebben. En het is natuurlijk prettig om te weten dat als er iets lukt, dat ook nog ten goede kan komen aan de zorg voor patiënten met deze vreselijke ziekte. Daar wil ik mijn steentje aan bijdragen.”

Select the Component and add.
Close

Dossier

​Naam: prof. Otto Boerman
Instituut: Radboudumc
Vakgebied: Radiochemie
Start onderzoek: 1 september 2017
Looptijd: 4 jaar
Financiering KWF: €584.055,-