Onderzoeker van de week: Niels de Wind

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Niels de Wind

​We werken hiermee aan de fundamenten van het leven.

dr. Niels de Wind

Ontrafelen hoe huidkanker ontstaat

Dr. Niels de Wind is universitair hoofddocent humane genetica (menselijke erfelijkheid) bij het Leids Universitair Medisch Centrum. Hij probeert met zijn onderzoeksgroep te achterhalen hoe huidkanker precies ontstaat. “Anders dan we eerst dachten, blijken niet altijd veranderingen in het DNA van cellen de grootste boosdoeners bij het ontstaan van huidkanker.”

Celdeling onder de loep

Onder invloed van zonlicht kan DNA in huidcellen beschadigd raken. In de meeste gevallen kunnen deze cellen zich dan niet meer delen. Het is immers niet de bedoeling dat het beschadigde DNA in nieuwe cellen terecht kan komen. Maar er is een bepaald enzym in de cel, Rev1 genaamd, dat ervoor zorgt dat deze cellen zich tóch delen. En zo kan het DNA, ondanks de schade, toch verdubbelen. Daarbij ontstaan mutaties en die kunnen kanker veroorzaken.
 
We zaten echt met onze handen in het haar.
 
In de afgelopen jaren heeft de Wind het idee bestudeerd dat de uitschakeling van Rev1 wel eens zou kunnen leiden tot minder huidkanker. Met de intentie dat je vervolgens geneesmiddelen zou kunnen ontwikkelen die Rev1-enzymen remmen. “Om dit te kunnen onderzoeken hebben we speciale muizen gekweekt die dit Rev1-enzym misten. Maar tot onze verbazing bleek dat zij juist veel sneller huidkanker kregen! Toen bleek dat onze hypothese niet klopte, hebben we enkele moeilijke jaren gehad. We zaten echt met onze handen in het haar.”
 

Toch een doorbraak

Desondanks leidde het onderzoek van de Wind en zijn groep alsnog tot een doorbraak. De muizen bleken een cruciale rol te spelen, vertelt de Wind: “We zagen dat de huid van de muizen zonder Rev1-enzym er onder invloed van kunstmatig zonlicht raar uitzag: heel dik. Dat bleek te komen door overmatige celdeling, terwijl we juist verwacht hadden dat de celdeling verminderd zou zijn door het Rev1-defect.”
 
Wat bleek: door de problemen met de verdubbeling van het beschadigde DNA worden allerlei alarmsystemen geactiveerd in de huidcellen van deze muizen. Die cellen geven vervolgens signalen aan naburige cellen, waardoor die op hun beurt worden aangezet tot overmatige celdeling: in feite een soort ontstekingsreacties. Hoewel door het Rev1-defect dus wel minder mutaties ontstaan, zorgt de overmatige celdeling - in combinatie met de resterende mutaties – op die manier toch voor een heel snelle ontwikkeling van kanker.
 
We hebben kunnen publiceren in een gerenommeerd Amerikaans tijdschrift.
 
“Rev1 voorkomt overmatige celdeling na blootstelling aan de zon door de alarmsystemen van de cel in toom te houden”, legt de Wind uit. “Bovendien lijken mutaties bij het ontstaan van kanker minder belangrijk dan we dachten. Toen dat duidelijk werd, waren we wel een beetje euforisch, want het was een belangrijke doorbraak. We hebben daarover kunnen publiceren in een gerenommeerd Amerikaans tijdschrift.”
 

Ontstekingsremmers tegen huidkanker

De onderzoekers zijn nu bezig het onderwerp verder uit te diepen. “Als we echt goed begrijpen hoe alle mechanismen samenhangen, willen we er ook gericht in gaan ingrijpen. Dat kunnen we mogelijk doen door zowel de enzymen die mutaties veroorzaken, als het alarmsysteem dat verantwoordelijk is voor de versnelde celdeling, te remmen. Bijvoorbeeld met ontstekingsremmers. We hopen dat dit op termijn gaat leiden tot manieren om huidkanker te kunnen genezen. Ook kunnen onze resultaten misschien toegepast worden bij andere kankers die ontstaan door DNA-schade, zoals long- en darmkanker, maar dat is nog wel echt toekomstmuziek.”
 
Zo blijven de Wind en zijn onderzoekers vol fascinatie werken aan de puzzel die kanker heet:  “We werken hiermee aan de fundamenten van het leven. Leven kan alleen maar ontstaan door evolutie. Omdat kanker ontstaat door een combinatie van mutaties en celdelingen lijkt een tumor, evolutionair gezien, op een ontzettend succesvol organisme; zo succesvol dat het de plek inneemt van andere cellen in het organisme. Ontrafelen hoe dat evolutionaire mechanisme precies werkt, is spannend en belangrijk.”

Select the Component and add.
Close

Dossier

​Naam: dr. N. (Niels) de Wind
Instituut: Leids Universitair Medisch Centrum
Vakgebied: Humane genetica
Start project: 1 november 2011
Looptijd: 4 jaar
Financiering KWF: 530.800,- euro

Verstandig zonnen

De zomer is begonnen! Daarom besteedt KWF Kankerbestrijding deze maand extra aandacht aan verstandig zonnen.
Lees verder

Meer onderzoekers

Benieuwd wie nog meer Onderzoeker van de Week is geweest?
Ga naar het archief