Onderzoeker van de week: Mieke Kriege

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Mieke Kriege

​We willen zoveel mogelijk informatie kunnen geven waarmee patiënten de beste keuze kunnen maken.

Dr. ir. Mieke Kriege

De rol van BRCA-genen in eierstokkanker

​De genen BRCA 1 en 2 spelen een grote rol in het al dan niet krijgen van borstkanker, eierstokkanker of beide. In ongeveer 15% van alle gevallen van eierstokkanker is de oorzaak een mutatie (verandering in het DNA) in het BRCA 1 of 2 gen. Hoewel die mutaties het risico op borst- en eierstokkanker dus verhogen, overleven eierstokkankerpatiënten mét de mutatie langer dan zonder de mutatie. Deze langere overleving voor BRCA-mutatiedraagsters wordt voor borstkanker niet gezien. Mieke Kriege onderzoekt aan het Erasmus MC hoe dat komt en wat patiënten vervolgens met deze kennis kunnen doen.


Kriege legt uit dat er door eerder onderzoek al wel een idee is over het achterliggende mechanisme van de langere overleving van eierstokkankerpatienten met een BRCA-mutatie: ‘BRCA-genen maken eiwitten die zijn betrokken bij het repareren van DNA-schade. Als die eiwitten door de mutatie in kankercellen niet meer goed werken, kan je DNA niet meer goed gerepareerd worden, waardoor mogelijk de behandeling beter aanslaat: sommige soorten chemotherapie, waaronder platinum dat standaard aan eierstokkankerpatienten wordt gegeven, maken het DNA in tumorcellen kapot. Tumorcellen met de BRCA-mutatie kunnen dit niet goed meer repareren en sterven af.’

 

Grote groepen vergelijken in een database

De aanwijzingen voor deze verklaring zijn er, maar deze is nog onvoldoende onderzocht in patiënten. Kriege gaat dat nu onderzoeken, in samenwerking met oncoloog Caroline Seynaeve. Zij maken gebruik van een database met daarin de gegevens van een grote groep vrouwen die getest zijn op BRCA-mutaties: de nationale HEBON-database. ‘Door koppeling van de HEBON-database met de Nederlandse Kankerregistratie verwachten we een groep te kunnen identificeren van 700 eierstokkankerpatiënten met de mutatie. Via de kankerregistratie worden daarnaast ook 700 patiënten zonder de mutatie geselecteerd. In deze groepen gaan we vergelijken wat de kenmerken van de tumor zijn, op welke leeftijd de ziekte is ontstaan, hoe vaak deze vrouwen borstkanker vóór of ná de eierstokkanker hadden, hoe de behandeling is aangeslagen en de overleving op zowel korte als lange termijn. Ook gaan we onderzoeken of het voor deze punten uitmaakt op welke plek in het gen de mutatie is gelegen.’
 
Meer kennis hierover is belangrijk, niet alleen om tot een optimale geïndividualiseerde behandeling te komen, maar ook om beter te kunnen adviseren over de moeilijke keuze waarvoor vrouwen komen te staan die door een genetische test weten dat zij zo’n mutatie hebben. Laat je je eierstokken en/of borsten verwijderen om kanker te voorkomen? En zo ja, op welke leeftijd?
 
Als je voor een groep vrouwen kunt zeggen “Voor u wordt het risico pas relevant op latere leeftijd”, zou je zulke maatregelen uit kunnen stellen.
 
Kriege: ‘Als je je eierstokken laat verwijderen kom je direct in de overgang terecht, met alle gevolgen vandien: botontkalking, verhoogd risico op hart- en vaatziekten en een verminderde kwaliteit van leven door klachten als opvliegers, gewrichtsklachten, slechter geestelijk functioneren en negatieve effecten op seksualiteit. Als je voor een groep vrouwen kunt zeggen “Voor u wordt het risico pas relevant op latere leeftijd”, zou je zulke maatregelen uit kunnen stellen. Dat is belangrijke tijdwinst. Als het risico op borstkanker in deze groep lager is dan in mutatiedraagsters zonder eierstokkanker, kan je ook na gaan denken over de vraag of het nodig is om preventief je borsten te verwijderen om het krijgen van borstkanker na eierstokkanker te voorkomen.’
 

Van laboratorium naar kwaliteit van leven

Om de optimale behandelwijze voor patiënten met BRCA-mutaties duidelijker vast te kunnen stellen werkt Kriege samen met moleculair bioloog Els Berns. ‘Professor Berns heeft de beschikking over 40 cellijnen, waarvan een aantal met mutaties in het BRCA 1 of 2 gen. Nu is het zo dat eierstokkankerpatiënten naast chemotherapie met platinum ook het middel paclitaxel toegediend krijgen, wat ook weer bijwerkingen heeft. Misschien zou je dat middel bij BRCA mutatiedraagsters met eierstokkanker wel weg kunnen laten. In deze cellijnen kunnen we dat onderzoeken. Het verbetert niet de overleving, maar wel de kwaliteit van leven.’
 
Dat sluit goed aan bij de missie van Kriege. ‘Ik wil zoveel mogelijk te weten komen over BRCA- eierstokkanker en zo bijdragen aan het verbeteren en individualiseren van de behandeling en het verbeteren van de kwaliteit van leven. Ook moeten de resultaten uit mijn onderzoek zorgen voor adviezen op maat over preventieve maatregelen. Die zijn natuurlijk altijd de eigen keuze van de patiënt, maar we willen toch zoveel mogelijk informatie kunnen geven waarmee zij de beste keuze kunnen maken.’

Select the Component and add.
Close

Dossier

​Naam: Dr. ir. M. (Mieke) Kriege
Instituut: Erasmus MC Rotterdam
Start project: 1 september 2014
Looptijd: 4 jaar
Financiering KWF: 567.200,- euro

Meer onderzoekers

​Benieuwd wie er nog meer onderzoeker van de week is geweest?
Bekijk het archief