Onderzoeker van de week: Michiel van der Heijden

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Michiel van der Heijden

​De diagnostiek wordt een stuk prettiger.

Dr. Michiel van der Heijden

Wat bloed zegt over de tumor

Voor hun celgroei en celdeling zijn prostaattumoren afhankelijk van signalen die worden afgegeven door hormonen. Hormoontherapie remt deze signalen af en daarmee ook de groei van de tumor. Voor veel patiënten werkt de behandeling, maar het is niet bij elke tumor raak. Medisch oncoloog Michiel van der Heijden gaat nu vanuit het Antoni van Leeuwenhoek onderzoeken welke genetische veranderingen in de tumor ten grondslag liggen aan de ongevoeligheid voor de therapie. En minstens zo belangrijk: of deze genetische veranderingen op te sporen zijn in een buisje bloed van de patiënt, in plaats van een (veel moeilijker af te nemen) tumorbiopt.
 

Circulerend tumor-DNA

Van der Heijden legt uit dat bloed veel nuttige informatie vervoert: 'Tumoren in een vergevorderd stadium zaaien uit door het lichaam. De gedachte is dat deze tumorcellen stukjes genetische informatie loslaten, tumor-DNA. Dit tumor-DNA circuleert vervolgens in het bloed en kunnen we oppikken uit het bloedplasma. Wij denken dat we daaruit veel meer informatie kunnen halen dan uit een biopt, waarmee je alleen informatie krijgt over de plek waar je het stukje weefsel hebt weggehaald. Bovendien is het afstaan van een buisje bloed veel prettiger voor een patiënt dan het nemen van bijvoorbeeld een botbiopt', weet de onderzoeker.
 
Wat het onderzoek op moet leveren, is dat je straks met een simpele bloedafname een beeld krijgt van wat er genetisch aan het gebeuren is met de tumor.
 
In het onderzoek, dat 5 jaar duurt, gaat van der Heijden bij 120 patiënten een biopt afnemen voorafgaand aan de behandeling en aan het eind van de behandeling, als de tumor niet meer reageert. In de tussentijd worden bij deze patiënten ook geregeld buisjes bloed afgenomen. Op die manier kan hij vergelijken of de bloedafname daadwerkelijk een beter beeld geeft van de ontwikkeling van de tumor dan de biopten dat doen.
 
Het is nodig om de ontwikkeling van de tumor in het lichaam zo volledig mogelijk in kaart te brengen, omdat dat grote invloed heeft op het welslagen van de behandeling. 'Wat het onderzoek op moet leveren, is dat je straks met een simpele bloedafname een beeld kunt krijgen van wat er door de tijd heen genetisch aan het gebeuren is met de tumor. Als je veranderingen ziet ontstaan waarvan je weet dat die ervoor gaan zorgen dat patiënten niet meer reageren op het middel, dan zou je tijdig in kunnen grijpen. Bijvoorbeeld door die veranderingen zelf te onderdrukken, of door eerder op zoek te gaan naar een nieuwe behandeling. We hopen aan het eind van de 5 jaar een bloedtest gereed te hebben die klinisch gebruikt kan gaan worden.'
 

Zo krachtig mogelijk kanker bestrijden

Van der Heijden is niet de enige die circulerend tumor-DNA onderzoekt. De onderzoeken breiden zich de laatste jaren in snel tempo uit: 'Er zijn nu veel onderzoeken naar circulerend tumor-DNA bezig, ook bij andere vormen van kanker. Ik verwacht dat het over een aantal jaar een heel stuk meer geaccepteerd is dat je het bepalen van de genetische code van een tumor uit het bloed doet. De mogelijke winst voor de patiënt is in ieder geval duidelijk: de diagnostiek wordt een stuk prettiger, en met de informatie uit tumor-DNA in bloed kun je de behandeling beter afstemmen op veranderingen in de tumor.'
 
Je ziet in de praktijk dat er nieuwe, mooie middelen zijn en dat er zeker vooruitgang wordt geboekt, maar dat het gewoon nog niet genoeg is.
 
De onderzoeker van de week verbindt in zijn werk het laboratorium met de praktijk: 'Ik behandel patiënten en aan de andere kant werk ik in het lab. Je ziet in de praktijk dat er nieuwe, mooie middelen zijn en dat er zeker vooruitgang wordt geboekt, maar dat het gewoon nog niet genoeg is. Dat je toch de tumor door ziet groeien en mensen ziet sterven aan deze ziekte. Dat wil je zo krachtig mogelijk bestrijden: ze langer laten leven en vooral op een prettige manier. Daar zet ik me elke dag voor in.'

Select the Component and add.
Close

Dossier

Naam: dr. M.S. (Michiel) van der Heijden
Instituut: Antoni van Leeuwenhoek
Vakgebied: Medische oncologie
Start project: 1 juni 2015
Looptijd: 5 jaar
Financiering KWF: 1.254.197,- euro

Meer onderzoekers

Benieuwd wie nog meer onderzoeker van de week is geweest?
Bekijk het archief