Onderzoeker van de week: Michal Heger

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Michal Heger

​Dit onderzoek moet leiden tot een 1 + 1 + 1 = 5-verhaal.

dr. Michal Heger

Galwegkanker bombarderen met licht

​Zijn werkkamer in het AMC is misschien niet de meest geordende van alle onderzoekers die KWF-financiering krijgen. Een snelle blik vanuit het middelpunt van de kamer (een heerlijke schommelstoel) landt op een matras, een koelkast, een aantal planten en vooral vele paperassen. “A clean desk is a sign of a sick mind. Bovendien weet ik van alles precies waar het ligt”, lacht dr. Michal Heger. Om daar serieus aan toe te voegen: “Ik zit hier 14 uur per dag, inclusief de weekenden. Dan moet het wel huiselijk aanvoelen.”
 
De onderzoeker maakt al die uren niet zomaar: hij leeft voor zijn vak. En dat bestaat uit nieuwe behandelingen uitwerken voor patiënten die geen andere opties meer hebben. Dat doet hij volgens het motto ‘goedkope modaliteiten, minimaal invasief en patiëntvriendelijk’. Binnen die filosofie past zijn bekende onderzoek naar de geneeskrachtige werking van curcumine (waarover later meer), en zeker ook zijn nieuwe KWF-onderzoek naar fotodynamische therapie.
 

Lichtgevoelige medicijnen

“Deze behandeling bestaat al voor bijvoorbeeld bepaalde huidtumoren, slokdarmtumoren en hoofd-halstumoren”, legt Heger uit. Hoe dat dan werkt? “Je spuit een lichtgevoelig molecuul in iemands aderen, een fotosensitizer. Wanner daar licht op valt, bijvoorbeeld omdat je het belicht met een laser, reageert het. Het werkt heel goed, er zijn al ‘cure rates’ behaald van 85 tot 93 procent.”
 
Tot zover het goede nieuws. Voor tumoren die dieper liggen is het een ander verhaal. “Die fotosensitizers stapelen zich namelijk ook op in de huid. Als daar zonlicht op valt, worden deze moleculen op de verkeerde plek actief. Dan krijg je fototoxiciteit. Om dat te voorkomen, komen patiënten na de behandeling helemaal bedekt naar buiten. Bivakmuts, zonnebril, handschoenen… zelfs al is het hartje zomer. Dat is waarom we bij het AMC de behandeling niet meer uitvoeren. Iemand die nog kort te leven heeft, die moet buiten van het leven kunnen genieten op een tropisch eiland, niet maanden in het donker zitten.”
 

Galwegkanker

Heger wil daarom deze methode verbeteren en wel voor een vorm van kanker die nu niet te genezen is: galwegkanker. “Wanneer een patiënt zich met klachten meldt, is de tumor al zo vergevorderd dat in 80% van de gevallen geen operatie meer mogelijk is. Patiënten overleven gemiddeld 9 maanden met zware chemotherapie, in slechte kwaliteit van leven. Uit eerder onderzoek blijkt dat met fotodynamische therapie een overleving van 22 maanden kan worden bereikt, wat in het oncologische veld echt heel veel is.”
 
We kunnen dus in die galweg komen zonder de patiënt open te maken.
 
Hij laat een optische fiber zien die het mogelijk maakt om licht te schijnen op de lichtgevoelige medicijnen. Op het oog kom je daar niet zo makkelijk mee in de galweg, die zich in het centrum van het lichaam bevindt tussen de lever en darmen. Daar speelt het een cruciale rol bij de vertering van vetten. “Dr. Erik Rauws, een top-endoscopist uit het AMC, is erin geslaagd om via de mond daar te komen met deze fiber. We kunnen dus in die galweg komen zonder de patiënt open te maken.”
 

Nanotechnologie

De verbeterstap die Heger wil nemen in dit project ligt dan ook niet zozeer in de techniek zelf; de lichtshow lijkt namelijk aardig gereed. Het gaat hem om de fotosensisitizers, de lichtgevoelige medicijnen die nu nog voor fototoxiciteit kunnen zorgen. “Ik verpak ze in liposomen: dat zijn vetbolletjes op nanoschaal. De oppervlakte van die partikels kunnen we bewerken. En wel op zo’n manier dat de tumorcellen specifiek worden ‘getarget’.” Het idee is dus dat de medicatie specifiek in de tumor zelf terechtkomt en zich niet opstapelt in de huid.”
 
Tumoren proberen een soort tropisch paradijs om zich heen te creeëren. Wij gaan dat met dit partikel helemaal ‘nuken’.
 
Maar er is meer. “We gaan die partikels op 3 manieren bewerken. Dat moet leiden tot een 1 + 1 + 1 = 5-verhaal. We hebben namelijk ook een partikel dat zich specifiek richt op de ‘tumor micro environment’, de omgeving van de tumor. Die blijkt ook heel belangrijk in de tumorbiologie. Tumoren proberen een soort tropisch paradijs om zich heen te creeëren. Wij gaan dat met dit partikel helemaal ‘nuken’. Tot slot hebben we ook een partikel dat zich richt op de microcirculatie (doorbloeding) van de tumor. Dat gaat dichtstollen, waardoor de tumor geen zuurstof en nutriënten meer krijgt, en daarmee in honger verstikt.”
 

De blik op China

In zijn onderzoek, dat 4 jaar duurt, wil Heger de verschillende nanobolletjes aan 3 tests onderwerpen. “We kijken ten eerste naar de farmacokinetiek en distributie. Dus: als we het inspuiten, stapelt het zich dan ook daadwerkelijk op in de tumor en niet in de huid? Daarnaast kijken we naar toxicologie: ik wil geen schadelijke effecten zien. En dan hebben we nog de farmacodynamiek: als we de tumor belichten, gaat die dan daadwerkelijk dood?”
 
Na 7 jaar voorwerk, test Heger de komende jaren deze 3 eigenschappen in proefdieren. Als daar de gewenste resultaten uitkomen, kunnen de eerste tests bij mensen beginnen. Die wil de onderzoeker uitvoeren in China, om meerdere redenen: “Galwegkanker komt daar 10 keer vaker voor dan hier. Dat heeft met een parasiet te maken, de liver fluke. In China maken ze heerlijke vis klaar, maar als dat niet goed gebeurt, kun je eitjes van deze parasiet binnenkrijgen. Die komen vanuit je darmen de galweg in, waar ze 30 jaar kunnen blijven plakken en wel 5 centimeter groot kunnen worden. Daar ontstaat een chronische ontsteking. Dat kan uitgroeien tot kanker. Bovendien is mijn partner Chinees, dus ik kom daar op plekken waar je anders als Westerling minder gauw komt, zoals militaire ziekenhuizen. Dat maakt het slimmer om de vertaalslag naar de kliniek in die regio te doen. Uiteindelijk is het idee uiteraard wel om de technologie succesvol afgerond weer terug naar de Nederlandse kliniek te halen.”
 

Curcumine: wondermiddel?

Wat tot slot niet onbesproken kan blijven, is het onderwerp curcumine. KWF krijgt geregeld de vraag of consumptie van kurkuma (gemalen geelwortel) kanker kan genezen. Heger verrichtte veel wetenschappelijk onderzoek aan dit bijzondere stofje en weegt de plussen en minnen: “Kankercellen doen er alles aan om te overleven na een behandeling, dus doen wij er alles aan om ze nog harder dood te maken. Curcumine is een molecuul dat dat goed kan. Het voldoet ook aan mijn motto: goedkoop en minimaal invasief. Maar we zijn er nog niet. Want in dieren werkt het fantastisch, maar de vertaalslag naar mensen ontbreekt. Het middel wordt snel afgebroken door het lichaam. Dus hoe krijg je het bij de tumor? Dat is niet een kwestie van veel gemalen geelwortel eten. Er is veel mediageilheid rondom curcumine tegenwoordig, maar daar ben ik niet blij mee. Je moet niet bij mensen die ten einde raad zijn de hoop opvoeren dat het dé behandeling is.”

Select the Component and add.
Close

Dossier

​​Naam: dr. Michal Heger
Instituut: AMC
Vakgebied: experimentele chirurgie
Start onderzoek: 1 november 2017
Looptijd: 4 jaar
Financiering KWF: €508.079,-