Onderzoeker van de week: John Haanen

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: John Haanen

Ik probeer afweercellen die weinig uitrichten zodanig te manipuleren dat ze in actie komen tegen kankercellen.

prof. dr. John Haanen

​Immunotherapie, het topje van de ijsberg

Immunotherapie is een verzamelnaam voor behandelingen die het lichaamseigen afweersysteem een flinke boost geven zodat het kankercellen beter kan herkennen en bestrijden. De nieuwste technieken zijn veelbelovend, maar verkeren grotendeels nog in de experimentele fase. Prof. dr. John Haanen van het Antoni van Leeuwenhoek in Amsterdam werkt aan de doorontwikkeling van een nieuwe vorm van immunotherapie naar toepassing in de kliniek.

Haanen: ‘Lange tijd was immunotherapie een veelbelovende therapie. Nu kunnen we zeggen: het werkt ook echt!’. Het onderzoek van professor Haanen moet aantonen of de nieuwe methode haalbaar en veilig is en of deze beter is dan bestaande behandelmethodes.

Lange tijd was immunotherapie een veelbelovende therapie. Nu kunnen we zeggen: het werkt ook echt!


Het kan ook zijn dat deze methode juist in combinatie met huidige methodes het beste resultaat geeft. Daarnaast zal de enorme hoeveelheid kennis die het onderzoek oplevert ook nieuwe mogelijkheden voor de behandeling van andere kankervormen kunnen bieden.

‘Wat ik probeer te doen voor patiënten met huidkanker is de lichaamseigen afweercellen die zelf niet echt iets tegen de ziekte kunnen doen, zodanig te manipuleren dat zij wel in actie komen tegen de kanker.’ 

Leger van afweercellen

Tijdens de behandeling worden niet-reactieve afweercellen uit het lichaam van de patiënt gehaald. Vervolgens worden ze in het laboratorium geactiveerd en vermenigvuldigd. Zo ontstaat een heel leger aan actieve afweercellen. Dit leger bestaat uit wel duizend keer zoveel cellen als in eerste instantie bij de patiënt zijn afgenomen. De laatste stap is de terugplaatsing van de afweercellen in het lichaam van de patiënt.
 
‘Dit is een zeer complex proces. Om de afweercellen uit het lichaam van de patiënt te halen, moet deze een operatie ondergaan. Daarna hebben de cellen in het laboratorium tijd nodig om te groeien. Dit alles duurt ongeveer 4 á 5 weken. Vervolgens moet de patiënt chemotherapie ondergaan om ruimte te maken voor het ‘leger’ van nieuwe afweercellen.’
 
Bij ongeveer de helft van de patiënten nam de tumor in grootte af of bleef deze langdurig weg. 
 
In Nederland hebben, binnen de studie van professor Haanen, al 10 patiënten de behandeling ondergaan.  ‘We kunnen laten zien dat de behandeling mogelijk en veilig is. Bij ongeveer de helft van de patiënten nam de tumor in grootte af of bleef deze langdurig weg, maar niet iedereen reageert op de behandeling. Uiteindelijk werken we natuurlijk aan een behandeling met een langdurig effect.’
 

Huidkanker

Het onderzoek richt zich in eerste instantie op patiënten met huidkanker. ‘Voor behandeling met immunotherapie is het nodig dat bekend is of en hoe afweercellen kankercellen herkennen, zodat zij deze kunnen ‘aanvallen’. Dat weten we nu het beste van patiënten met huidkanker. Ik verwacht dat er in de komende jaren veel gaat gebeuren op het gebied van immunotherapie. We weten steeds beter hoe afweercellen kankercellen herkennen. Dat zal het in de nabije toekomst mogelijk maken deze behandelwijze ook in te zetten bij de behandeling van andere vormen van kanker.’
 
Vanuit de hele wereld zien we nieuwe informatie ontstaan. Daar is iedereen heel enthousiast over. Immunotherapie is niet meer weg te denken.
 

Topje van de ijsberg

Afweerreacties worden steeds belangrijker in de strijd tegen kanker. ‘Omdat het afweermechanisme een steeds belangrijkere rol gaat spelen, is het belangrijk dat we hier ook meer over te weten komen. We hebben nu net het topje van de ijsberg gezien en daar is iedereen heel enthousiast over. Vanuit de hele wereld zien we nu nieuwe informatie ontstaan. Immunotherapie is niet meer weg te denken.’
 

Samenwerking

Professor Haanen werkt nauw samen met KWO-prijswinnaar Ton Schumacher. ‘Mijn hele wetenschappelijke carrière werk ik al aan onderzoek naar het afweersysteem bij mensen. Toen ik bij het Antoni van Leeuwenhoek kwam werken leerde ik professor Schumacher kennen. Samen zijn we gaan bedenken hoe we het afweersysteem kunnen manipuleren om iets tegen kanker te doen. Dat kunnen we nu al doen voor mensen met melanoom. Daar haal ik veel voldoening uit.’
 
 
Ook de samenwerking met andere disciplines is van groot belang in het onderzoek. ‘Samenwerking tussen verschillende disciplines en instituten wordt steeds belangrijker. In dit onderzoek willen we na het toedienen van de afweercellen ook weten waar deze naartoe gaan, wat er in het lichaam van de patiënt gebeurt. Dat kunnen we niet zonder de hulp van bijvoorbeeld een nucleair geneeskundige en een patholoog. Deze laatste onderzoekt wat er precies in het tumorweefsel en de afweercellen gebeurt. Alle ’losse’ aspecten bij elkaar vormen samen het totaalplaatje.’ 

Select the Component and add.
Close

Dossier

​Naam: prof. dr. J.B.A.G. (John) Haanen
Instituut: Antoni van Leeuwenhoek
Vakgebied: Immunologie
Start onderzoek: 1 september 2012
Looptijd: 48 maanden
Financiering KWF: 93.170,- euro