Onderzoeker van de week: Jennifer Jongen

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Jennifer Jongen

​Ik ben ook al goed hardlopers aan het recruiten in mijn netwerk.

drs. ir. Jennifer Jongen

Zuurstoftekort in tumorcellen: vloek en zegen?

Darmkanker komt veel voor: zo’n 15.000 patiënten worden jaarlijks geconfronteerd met de diagnose. De vooruitzichten verschillen, waarbij het natuurlijk belangrijk is in welk stadium de tumor aan het licht komt. Maar er zijn nog meer factoren die een rol spelen. Zo zijn er darmtumoren die een stuk agressiever zijn dan anderen en die sneller de neiging tot uitzaaiing hebben. Hoe dat kan? Dat is één van de vragen die centraal staat op het UMC Utrecht Cancer Center.

Team KWF

Dit onderzoeksproject wordt geadopteerd door Team KWF, een hardloopinitiatief van KWF Kankerbestrijding. Team KWF traint gezamenlijk voor de Utrecht Science Park Marathon. Iedere deelnemer zamelt een minimaal sponsorbedrag van 500 euro in. Het geld gaat rechtstreeks naar het onderzoek van Jongen.

‘Een hele eer’, vindt de onderzoekster, die zelf de hele marathon hoopt te gaan lopen: ‘Ik draag hardlopen een warm hart toe. Ik ben ook al goed hardlopers aan het recruiten in mijn netwerk.’ Eerste ‘slachtoffer’ is één van haar promotoren, prof. dr. Onno Kranenburg. Oók hij zal zich aan een hele marathon wagen.  
 
 

Tumorcellen in ademnood

Jennifer Jongen doet haar onderzoek aan de afdeling Oncologische Chirurgie van het UMC Utrecht Cancer Center. Ze onderzoekt het effect van zuurstoftekort (hypoxie) op tumorstamcellen. Deze cellen spelen een rol bij het ontstaan en verloop van darmkanker, waarbij specifiek deze tumorstamcellen oververtegenwoordigd zijn in het agressieve type van darmkanker. Van een laag zuurstofgehalte kunnen deze cellen ‘op tilt slaan’: dan worden ze agressief en krijgen ze de neiging om uit te zaaien.

Jongen legt uit wat dat met de afdeling Heelkunde te maken heeft: ‘Tumorcellen zijn vaak van zichzelf al hypoxisch, maar zuurstoftekort kan ook optreden bij een operatie. Als je een orgaan gaat opereren, wil je zo min mogelijk bloedverlies hebben. Daarom klem je bij de operatie de omliggende bloedvaten af. Maar daarmee stimuleer je ook die hypoxie.’
 
Dat heeft vervolgens effect op zowel de tumor als op zijn omgeving, de ‘stroma’, weet de onderzoeker. ‘Mijn voorgangers in dit laboratorium hebben in het verleden al laten zien dat tumorcellen agressiever worden en dat de interactie tussen tumorcellen en de omgeving sterk toeneemt onder hypoxie. Natuurlijk moeten we doorgaan met dat afklemmen, want je zult nu eenmaal het bloeden moeten stoppen. Maar we kunnen wel bekijken hoe we nou juist dat lage zuurstoftekort kunnen gebruiken om iets tégen die tumor te doen.’
 

Slim geneesmiddel

Centraal in die zoektocht staat een geneesmiddel dat in normale omstandigheden niets doet, maar in zuurstofarme omstandigheden wel actief wordt. Dat betekent concreet dat het heel selectief werkt op de agressieve kankerstamcellen. In die cellen werkt het medicijn als een schaar dat DNA in stukken knipt. ‘Als je iets in tweeën knipt, kan je het weer aan elkaar maken, met lijm, plakband of naald en draad. Cellen hebben zo ook hun eigen verschillende DNA-reparatiemechanismen. Maar in zuurstofarme omstandigheden werkt het naald en draad niet goed bij de tumorcellen. Daardoor zijn ze veel minder goed in staat om hun schade te repareren’, vertelt Jongen.
 
Dit idee brengt ze in dit onderzoeksproject verder in de praktijk. Daarvoor heeft ze de beschikking over opgekweekte tumorcellen, ook wel ‘organoiden’ genoemd, die ze aan zuurstofarme omstandigheden blootstelt. ‘De organoiden zitten in een bakje, dus afklemmen zoals bij een operatie kan niet. Maar we hebben wel een soort couveuse met een laag zuurstofgehalte. Binnen een aantal uur worden de tumorcellen hypoxisch, en kan ik aan de gang met het testen van het medicijn.’
 
In de organoiden is duidelijk zichtbaar dat de tumorcellen veel moeilijker met DNA-schade om kunnen gaan. Omdat de onderzoeksgroep de vertaling van onderzoeksresultaten naar patiënt hoog in het vaandel heeft staan, zal in een vervolgproject alles in het werk worden gesteld om deze bevindingen door te ontwikkelen naar concrete toepassingen voor de patiënt. Daarom worden in dit stadium al radiologen en chirurgen betrokken, om te bepalen hoe de vervolgstap naar patiëntenstudies gemaakt kan worden.

Select the Component and add.
Close

Dossier

​​Naam: drs. ir. J.M.J. (Jennifer) Jongen
Instituut: UMC Utrecht 
Vakgebied: Oncologische chirurgie
Start project: 1 januari 2014
Looptijd: 3 jaar
Financiering KWF: 268.408,- euro