Onderzoeker van de week: Henk Lokhorst

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Henk Lokhorst
multipel myeloom

​Myeloom is niet te genezen, maar er zijn veel nieuwe ontwikkelingen.

Henk Lokhorst

Afweercellen trainen tegen kanker

Multipel myeloom, vroeger ook wel de ziekte van Kahler genoemd, is de ongecontroleerde groei van kwaadaardige plasmacellen in het beenmerg. Voor patiënten met multipel myeloom is allogene stamceltransplantatie (van een beenmergdonor) mogelijk de enige therapie die kans geeft op genezing. Die behandeling kan echter gepaard gaan met ernstige, soms zelfs fatale bijwerkingen en wordt daarom niet zo vaak toegepast en alleen in gespecialiseerde ziekenhuizen. Een patiënt die beenmerg(stam)cellen van een donor krijgt, krijgt ook diens afweercellen die belangrijk zijn voor het anti-tumoreffect. Helaas is ook na een stamceltransplantatie de ziekte lang niet altijd onder controle. De kans op terugkeer blijft bestaan. Dan kan de patiënt behandeld worden met ‘verse’ donorafweercellen, een vorm van immunotherapie. Deze afweercellen zullen de tumor aanvallen, maar omdat ze ‘ongericht’ zijn bestaat het gevaar dat ze zich ook tegen het gezonde weefsel van de patiënt richten.
 
Prof. dr. Henk Lokhorst van het UMC Utrecht onderzocht mogelijkheden om deze nabehandeling met donorafweercellen verder te verbeteren. ‘Myeloom is niet te genezen, maar er zijn veel nieuwe ontwikkelingen. T-celtherapie is een van de weinige therapieën die echt verschil kan gaan maken, maar er bestaan nu nog te veel complicaties. Daarom is het zo belangrijk dat we de therapie veiliger en effectiever maken. In deze studie zijn we op zoek gegaan naar een manier om de de afweercellen van de donor ‘op te voeden’, zodat ze zich alleen op de tumor richten.’
 
We zijn op zoek gegaan naar een manier om de de afweercellen van de donor ‘op te voeden’
 

Een sterke combinatie

In het onderzoek werd gekeken naar DNA-verschillen en eiwitten alleen op de tumorcellen voorkomen (tumorspecifieke eiwitten). Vervolgens moeten de T-cellen (afweercellen) ‘opgevoed’ worden om die specifieke tumorcellen te herkennen en aan te vallen. Dat lijkt beter te lukken wanneer de donorcellen gecombineerd worden met (dendritische) cellen van de patiënt zelf. Deze cellen hebben de gave om lichaamsvreemde stoffen en eiwitten te herkennen, ‘op te eten’ en hun eigenschappen aan het afweersysteem te laten zien, dat ze vervolgens kan herkennen en opruimen. Lokhorst: ‘Als we een patiënt behandelen, kweken we eerst die dendritische cellen op, beladen die met de tumorspecifieke eiwitten en geven ze tegelijkertijd met de donor afweercellen terug aan de patiënt. Zo leren de aangepaste eigen cellen aan de donorcellen hoe ze alléén de tumor herkennen en aanvallen.’
 

Vervolgonderzoeken

Aan het inmiddels afgeronde onderzoek van professor Lokhorst werkten tien patiënten mee. ‘Bij een aantal van hen hebben we een lichte stabilisatie van de ziekte gezien,’ vertelt Lokhorst, maar het waren nog niet de spectaculaire reacties waarop we hadden gehoopt. We hebben een eerste stap gezet, maar hebben ook nog een flinke weg te gaan.’
 
Inmiddels is professor Lokhorst bezig met het opstarten van een vervolgonderzoek. Hierin wordt voor verschillende ziekten, waaronder leukemie, hetzelfde ‘trucje’ gedaan, alleen niet met lichaamseigen dendritische cellen van de patiënt, maar met dendritische cellen van de donor. In een andere studie probeert hij de rem op activatie van immuuncellen op te heffen, waardoor deze actiever worden. Vooralsnog richten de onderzoeken zich op bloedgerelateerde vormen van kanker, maar de ontwikkelingen zijn ook zeer relevant voor andere kankersoorten.
Er is in de afgelopen jaren veel gebeurd op het gebied van immunotherapie. In Amerika is het zelfs al mogelijk T-cellen genetisch te manipuleren. Lokhorst: ‘Dat is echt wel een doorbraak. Daar voegen ze aan het DNA van T-cellen informatie toegevoegd, zodat die kankercellen kunnen herkennen. Ook in Nederland verwacht ik dat we dit binnen twee jaar voor de patiënt kunnen gaan onderzoeken.’
 

De tumor begrijpen

‘Mijn verwachting is dat we in de (nabije) toekomst steeds meer begrijpen van de biologie van een tumor. Steeds specifieker, zodat we steeds beter in staat zijn de tumor uit te schakelen. T-cel therapie, of immunotherapie zoals we het ook wel noemen, zal hierin een steeds grotere rol gaan spelen.’

Select the Component and add.
Close

Dossier

​Naam: Prof. dr. H.M. (Henk) Lokhorst
Instituut: UMC Utrecht
Vakgebied: Hematologie
Start onderzoek: 1 december 2011
Looptijd: 4 jaar
Financiering KWF: 508.600,- euro

Meer onderzoekers

​Benieuwd wie er nog meer Onderzoeker van de week zijn geweest?
Bekijk het archief