Onderzoeker van de week: Harry Dolstra

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Harry Dolstra

​Wij onderzoeken of we het immuunsysteem op een slimme manier kunnen inzetten om kanker te lijf te gaan.

Dr. Harry Dolstra

Eierstokkanker te lijf met Natural killercellen

Eierstokkanker heeft de hoogste sterfte van alle gynaecologische kankersoorten. Jaarlijks overlijden in Nederland ruim 1000 vrouwen aan deze ziekte. Wat absoluut niet helpt, is dat eierstokkanker meestal pas in een laat stadium wordt ontdekt. Daarnaast komt de tumor na behandeling bij 70 tot 90% van de patiënten terug. Voor deze teruggekeerde eierstokkanker is er momenteel geen genezende behandeling. Daarom is het van groot belang dat nieuwe behandelmogelijkheden worden ontwikkeld om terugkeer van de ziekte te lijf te gaan.
 

Van lab naar kliniek

Dr. Harry Dolstra, prof. Leon Massuger en Janneke Hoogstad-van Evert hopen de teruggekeerde eierstokkanker te bestrijden met ‘Natural Killer’ (NK)-cellen. “Dat zijn belangrijke immuuncellen in ons afweersysteem die zowel virale infecties als kankercellen te lijf gaan”, weet Dolstra.
 
Aan het Radboudumc te Nijmegen heeft Dolstra een methode ontwikkeld om deze NK-cellen te maken uit donorstamcellen uit navelstrengbloed. Met deze methode kunnen ze grote hoeveelheden NK-cellen kweken met een hoge zuiverheid en specificiteit. “De donorcellen keren zich dus niet tegen het gezonde weefsel van de patiënt. Deze omgekeerde afstotingsziekte is een gevreesde bijwerking bij donorstamceltransplantatie. Bovendien zien we dat deze gekweekte NK-cellen 100 keer actiever zijn in het laboratorium ten opzichte van die in het donorbloed.”

In dit onderzoek brengt Dolstra met zijn team de NK-cellen naar de kliniek, om deze cellen in te zetten als nieuwe experimentele behandeling bij teruggekeerde eierstokkanker. “Het onderzoek start met een voorbereidende chemotherapiekuur van een aantal dagen, waarna de patiënten via een katheter de gekweekte NK-cellen toegediend krijgen in de buikholte” legt Dolstra uit. “Daarna willen we eerst vaststellen of de behandeling haalbaar en veilig is. Maar we verwachten weinig bijwerkingen van de NK-cellen. In een eerdere studie bij patiënten met acute myeloïde leukemie hebben we namelijk gezien dat we de NK-cellen veilig kunnen toedienen.”
 
Als we kunnen aantonen dat de NK-cellen overleven en een vermindering in de tumormarker veroorzaken, zonder dat er ernstige bijwerkingen optreden, zal ik tevreden terugkijken naar deze studie.

“In tweede instantie willen we onderzoeken of voorbereidende chemotherapie noodzakelijk is.” De voorbereidende chemotherapie heeft als doel dat het immuunsysteem van de patiënt de toegediende nieuwe NK-cellen niet direct uitschakelt. Dolstra: “Maar, in de buikholte is het immuunsysteem minder actief en is het waarschijnlijk dat deze NK-cellen kunnen overleven en delen zónder deze voorbereidende chemotherapie.”
 
Wanneer de voorbereidende chemotherapie niet nodig blijkt te zijn, kan de behandeling met de NK-cellen eerder plaatsvinden en zullen de patiënten geen bijwerkingen ondervinden van de chemotherapie.

Ook hoopt Dolstra een uitspraak te kunnen doen over de overleving en effectiviteit van de NK-cellen. “Elke week gaan we bekijken of de NK-cellen in de buikholte overleven of zelfs vermeerderen. Hopelijk zien we dat een overleving van de NK-cellen gepaard gaat met een vermindering van de tumormarker CA-125. Als we kunnen aantonen dat de NK-cellen overleven en een vermindering in de tumormarker veroorzaken, zonder dat er ernstige bijwerkingen optreden, zal ik tevreden terugkijken naar deze studie. Het zou nog mooier zijn als we dat kunnen bewerkstelligen zonder de voorbereidende chemotherapie.”
 
Wij hopen uiteindelijk dat deze immuuntherapie met NK-cellen een overlevingsvoordeel geeft aan patiënten met teruggekeerde eierstokkanker.
 

Combotherapie

“Het is waarschijnlijk wel nodig om deze immuuntherapie verder te versterken.” benadrukt Dolstra. Er zijn namelijk zogenaamde ‘immuunsuppressieven’, die de afweerreactie in patiënten  onderdrukken. En daardoor ook de werking van de NK-cellen in de buikholte. “Tegen deze immuunsysteem-onderdrukkende factoren worden heel veel medicijnen ontwikkeld. Wij gaan onderzoeken wat de optimale combinatie zou kunnen zijn om de effectiviteit van de NK-cellen te vergroten.”
 

Er is altijd hoop

Dolstra werkt al zijn hele leven om nieuwe therapieën te ontwikkelen en te verbeteren, die ten goede komen aan de patiënt. “Maar dan wel met het immuunsysteem centraal”, benadrukt hij. “Wij onderzoeken of we het immuunsysteem op een slimme manier kunnen inzetten om kanker te genezen. Wij hopen dat deze immuuntherapie met NK-cellen een overlevingsvoordeel geeft aan patiënten met teruggekeerde eierstokkanker. We verwachten niet dat het gelijk een genezende therapie zal zijn, maar er is altijd hoop.”

Select the Component and add.
Close

Dossier

​Naam: dr. H. (Harry) Dolstra
Instituut: Radboudumc
Vakgebied: tumorimmunologie
Start onderzoek: medio 2017
Looptijd: 4 jaar
Financiering KWF: € 987.463,-